آفرینش انسان و سرپیچی ابلیس
روایت قرآنی آغاز آفرینش انسان، دمیده شدن روح الهی و نخستین تکبر تاریخ در برابر فرمان سجده

در یک نگاه
- گروه
- قرآن و معارف قرآنی
- دسته
- داستانهای قرآنی
- جایگاه داستان
- آغاز آفرینش بشر و مبدأ درگیری حق و باطل
- ماده خلقت
- گِل خشکیده و شکلگرفته (صلصال من حمإ مسنون)
- فرمان الهی
- سجده فرشتگان در برابر خلیفه خدا پس از دمیدن روح
- علت نافرمانی ابلیس
- قیاس خود با انسان و تکبر: خَلَقْتَنِي مِن نَّارٍ وَخَلَقْتَهُ مِن طِينٍ
- سرانجام ابلیس
- رانده شدن از درگاه الهی و مهلتخواهی تا روز قیامت
خلقت شگفتانگیز خاک و دمیده شدن روح
داستان انسان با یک تصمیم بزرگ در عالم بالا آغاز شد. خداوند از گِل خشکیده کالبد انسان را آفریدند و وقتی از روح ویژه خود در آن دمیدند، به ملائکه فرمان دادند که در برابر این شاهکار آفرینش سجده کنند. انسان موجودی بود که با اختیار و ظرفیت شناخت تمام نامهای الهی بر زمین فرود میآمد تا آیینه صفات پروردگار باشد.
لحظه امتحان؛ سجده ملائکه و طغیان ابلیس
همه فرشتگان در کمال خشوع و فرمانبرداری به سجده افتادند؛ تنها ابلیس که سالها در جمع مقربان عبادت کرده بود، ایستاد و سر فرود نیاورد. خداوند از او پرسیدند: چه چیز تو را از سجده بازداشت؟ ابلیس با تکبر پاسخ داد: من از او بهترم؛ مرا از آتش آفریدی و او را از گِل! این خودبزرگبینی نخستین گناه و بذر گمراهی در کائنات شد.
رانده شدن شیطان و عهد وسوسه انسان
خداوند ابلیس را از مقام قرب اخراج کردند و او رجیم (راندهشده) نام گرفت. شیطان از خداوند تا روز رستاخیز مهلت خواست تا ثابت کند انسانها شاکر نخواهند بود، اما پاسخ شنید که بر بندگان مخلص من هیچ تسلطی نخواهی داشت. این داستان یادآوری میکند که تکبر چگونه میتواند هزاران سال عبادت را در یک لحظه بر باد دهد.
چند نکته جالب
- ۱ابلیس از فرشتگان نبود، بلکه از جنیان بود که به خاطر کثرت عبادت به مقام فرشتگان راه یافته بود.
- ۲قرآن در آیه ۵۰ سوره کهف صریحاً میفرماید: «کَانَ مِنَ الْجِنِّ فَفَسَقَ عَنْ أَمْرِ رَبِّهِ».
- ۳تکبر ابلیس حاصل مقایسه ظاهری آتش و خاک بود، در حالی که شرافت انسان به روح الهی بود نه کالبد خاکی.
سوالات رایج دربارهی آفرینش انسان و سرپیچی ابلیس
آیا سجده فرشتگان بر انسان به معنای پرستش او بود؟
خیر، سجده به عنوان تکریم خلیفه خدا و اطاعت از فرمان پروردگار بود، نه پرستش ذات انسان.
چرا خداوند به ابلیس تا روز قیامت مهلت داد؟
برای اینکه میدان آزمون و اختیار انسان کامل شود و درجات مؤمنان در مقاومت برابر وسوسهها مشخص گردد.
منابع این دانستنی
- قرآن کریم، سوره ص، آیات ۷۱ تا ۸۵
- سوره اعراف، آیات ۱۱ تا ۲۵
- تفسیر المیزان، علامه طباطبایی، جلد ۸

