فارابی

ابونصر فارابی در جوانی شغل باغبانی داشت و شب‌ها زیر نور چراغ نگهبانی مطالعه می‌کرد. او برای یادگیری منطق به بغداد هجرت کرد و در مدتی کوتاه به تمام زبان‌های یونانی، سریانی و عربی تسلط یافت. فارابی منطق ارسطو را چنان شفاف شرح داد که راه فهم فلسفه برای تمام دانشمندان پس از او هموار شد.

فارابی نخستین فیلسوفی بود که درباره جامعه آرمانی در جهان اسلام اندیشید. او در کتاب «آراء اهل المدینة الفاضلة» جامعه را مانند بدنی سالم توصیف کرد که هر عضو در جای خود کار می‌کند و رهبر آن باید فردی حکیم، عادل، دارای بصیرت و متصل به عقل فعال باشد؛ نظریه‌ای که زیربنای اندیشه سیاسی تشیع در باب رهبری صالح گشت.

فارابی نه تنها در عقلانیت، بلکه در هنر نیز نابغه بود. او کتاب عظیم «الموسیقی الکبیر» را در فیزیک صوت و مبانی نت‌نویسی نگاشت و ساز مشهور «قانون» را ابداع کرد. نقل است که در مجلس سیف‌الدوله حمدانی با نواختن پرده‌های مختلف سازش، ابتدا حاضران را به خنده، سپس به گریه و سرانجام به خوابی عمیق فرو برد!