خلاصه کتاب جاذبه و دافعه علی (ع)

جاذبه و دافعه علی(ع)» از یک تصور رایج درباره آدم خوب شروع می‌کنه: اینکه انسان خوب باید طوری رفتار کنه که همه دوستش داشته باشن. استاد شهید مرتضی مطهری با بررسی شخصیت امیرالمؤمنین(ع) این معیار رو به چالش می‌کشن. از نگاه ایشون، صرفِ داشتن دوست و دشمن ارزش نیست؛ سؤال مهم اینه که چه کسانی، به خاطر چه ویژگی‌هایی جذب یک انسان میشن و چه رفتارها و جریان‌هایی با مرزهای اون روبه‌رو میشن. جاذبه و دافعه وقتی ارزش پیدا می‌کنن که محورشون حقیقت، عدالت و فضیلت باشه، نه نیاز به محبوبیت یا دشمن‌تراشی.

نیمه اول کتاب روی نیروی محبت تمرکز داره. محبت فقط یک احساس خوشایند نیست؛ می‌تونه فاصله میان «دانستن» و «خواستن» رو کم کنه و انسان رو به سمت شبیه شدن به محبوب ببره. برای همین، محبت به علی(ع) وقتی نقش تربیتی خودش رو پیدا می‌کنه که عدالت، شجاعت، عبادت، صداقت و آزادگی ایشون هم وارد زندگی فرد بشه. ادعای محبت، بدون تغییر در رفتار و اخلاق، با فلسفه‌ای که کتاب برای عشق توضیح میده سازگار نیست.

نیمه دوم سراغ دافعه علی(ع) و ماجرای خوارج میره؛ گروهی که عبادت، زهد، شجاعت و حتی آمادگی برای مرگ داشتن، اما فهم سطحی و یقین افراطی به برداشت خودشون اونها رو در برابر امیرالمؤمنین(ع) قرار داد. استاد مطهری از این ماجرا تفاوت مهمی رو بیرون می‌کشن: اخلاص و نیت خوب، جای عقل، شناخت و بصیرت رو نمی‌گیره. رفتار علی(ع) با خوارج هم نشون میده دافعه به معنی حذف هر مخالفی نیست؛ مخالفت و شعار تا جایی تحمل شد که به خشونت و ناامن کردن جامعه نرسیده بود. در نهایت، کتاب تصویری از شخصیت صاحب‌اصل می‌سازه که هم قدرت محبت داره و هم مرز؛ نه برای راضی نگه داشتن همه حقیقت رو کنار می‌ذاره و نه دشمن داشتن رو نشانه حقانیت خودش می‌دونه.