تفسیر المیزان

تفسیر المیزان

شاهکار قرن در علوم قرآن؛ بیست سال کوشش علامه طباطبایی در احیای روش اجتهادی تفسیر قرآن به قرآن

۲ دقیقه مطالعه

در یک نگاه

گروه
متن‌ها، آثار و یادگارهای اسلامی
دسته
آثار و کتاب‌های مهم اسلامی
مفسر فرزانه
علامه سید محمدحسین طباطبایی تبریزی
مفسر فرزانه
علامه سید محمدحسین طباطبایی تبریزی
مدت نگارش
۲۰ سال تلاش علمی بی‌وقفه (از ۱۳۳۳ تا ۱۳۵۳ شمسی)
مدت نگارش
۲۰ سال تلاش علمی بی‌وقفه (از ۱۳۳۳ تا ۱۳۵۳ شمسی)
روش انحصاری
تفسیر قرآن به قرآن (توضیح آیات با استناد به سایر آیات مصحف)
روش انحصاری
تفسیر قرآن به قرآن (توضیح آیات با استناد به سایر آیات مصحف)
محتوای چندبعدی
ترکیب عمیق آیات با مباحث فلسفی، اجتماعی، تاریخی و اخلاقی
محتوای چندبعدی
ترکیب عمیق آیات با مباحث فلسفی، اجتماعی، تاریخی و اخلاقی
حجم اثر
۲۰ جلد به زبان عربی و ترجمه به ۴۰ جلد در فارسی
حجم اثر
۲۰ جلد به زبان عربی و ترجمه به ۴۰ جلد در فارسی

شکستن جمود تفسیری و بازگشت به روش وحیانی

تا پیش از تفسیر المیزان، بسیاری از تفاسیر قرآن یا صرفاً متکی به روایات (بدون سنجش دقیق) بودند یا آیات را بر اساس نظریات کلامی و فلسفی از پیش تعیین‌شده توجیه می‌کردند. علامه طباطبایی با اتکا به خود قرآن نشان دادند که قرآن «نور» و «تبیان کل شیء» است؛ بنابراین کتابی که روشنگر همه چیز است، نمی‌تواند برای فهم خود نیازمند چیزی خارج از خود باشد. ایشان روش تفسیر آیه به آیه را زنده کردند.

شکستن جمود تفسیری و بازگشت به روش وحیانی

تا پیش از تفسیر المیزان، بسیاری از تفاسیر قرآن یا صرفاً متکی به روایات (بدون سنجش دقیق) بودند یا آیات را بر اساس نظریات کلامی و فلسفی از پیش تعیین‌شده توجیه می‌کردند. علامه طباطبایی با اتکا به خود قرآن نشان دادند که قرآن «نور» و «تبیان کل شیء» است؛ بنابراین کتابی که روشنگر همه چیز است، نمی‌تواند برای فهم خود نیازمند چیزی خارج از خود باشد. ایشان روش تفسیر آیه به آیه را زنده کردند.

طرح مباحث عمیق اجتماعی، زن و حقوق بشر

المیزان تنها یک کتاب دینی سنتی نیست؛ علامه با هوشمندی تمام به شبهات جهان مدرن، مسائل ماتریالیسم، جایگاه زن در اسلام، آزادی عقیده، فلسفه تاریخ و بحران‌های تمدنی غرب پاسخ دادند. بحث‌های اجتماعی علامه در ذیل آیات سوره نساء و آل‌عمران، از درخشان‌ترین بیانیه‌های جامعه‌شناسی اسلامی به شمار می‌رود.

طرح مباحث عمیق اجتماعی، زن و حقوق بشر

المیزان تنها یک کتاب دینی سنتی نیست؛ علامه با هوشمندی تمام به شبهات جهان مدرن، مسائل ماتریالیسم، جایگاه زن در اسلام، آزادی عقیده، فلسفه تاریخ و بحران‌های تمدنی غرب پاسخ دادند. بحث‌های اجتماعی علامه در ذیل آیات سوره نساء و آل‌عمران، از درخشان‌ترین بیانیه‌های جامعه‌شناسی اسلامی به شمار می‌رود.

تحلیل‌های روایی و سنجش منصفانه روایات

علامه در پایان تفسیر هر دسته از آیات، فصلی مستقل به نام «بحث روایی» گشودند. ایشان روایات شیعه و اهل‌سنت را با آیات قرآن مطابقت دادند و اسرائیلیات و روایات ساختگی تاریخی را با دقتی عالمانه غربال کردند تا چهره ناب پیام وحی آشکار بماند.

تحلیل‌های روایی و سنجش منصفانه روایات

علامه در پایان تفسیر هر دسته از آیات، فصلی مستقل به نام «بحث روایی» گشودند. ایشان روایات شیعه و اهل‌سنت را با آیات قرآن مطابقت دادند و اسرائیلیات و روایات ساختگی تاریخی را با دقتی عالمانه غربال کردند تا چهره ناب پیام وحی آشکار بماند.

چند نکته جالب

  1. ۱شهید مطهری فرمودند: تفسیر المیزان به قلمی نگاشته شده که گویی از منبع وحی استمداد گرفته و تا صد سال آینده نیز عظمت آن کشف نخواهد شد.
  2. ۲شهید مطهری فرمودند: تفسیر المیزان به قلمی نگاشته شده که گویی از منبع وحی استمداد گرفته و تا صد سال آینده نیز عظمت آن کشف نخواهد شد.
  3. ۳علامه المیزان را در شب قدر به پایان رساند و در پایان جلد بیستم شکرانه این موهبت را با تواضع به درگاه پروردگار ثبت کرد.
  4. ۴علامه المیزان را در شب قدر به پایان رساند و در پایان جلد بیستم شکرانه این موهبت را با تواضع به درگاه پروردگار ثبت کرد.
  5. ۵ترجمه فارسی این تفسیر زیر نظر بزرگانی چون شهید مطهری، آیت‌الله مکارم و آیت‌الله موسوی همدانی انجام شد.
  6. ۶ترجمه فارسی این تفسیر زیر نظر بزرگانی چون شهید مطهری، آیت‌الله مکارم و آیت‌الله موسوی همدانی انجام شد.

سوالات رایج درباره‌ی تفسیر المیزان

روش تفسیر قرآن به قرآن چه امتیازی دارد؟

مانع از تحمیل نظرات شخصی و تفسیر به رأی بر آیات می‌شود و اجازه می‌دهد خود واژگان قرآنی معنای اصیل خویش را تبیین کنند.

روش تفسیر قرآن به قرآن چه امتیازی دارد؟

مانع از تحمیل نظرات شخصی و تفسیر به رأی بر آیات می‌شود و اجازه می‌دهد خود واژگان قرآنی معنای اصیل خویش را تبیین کنند.

آیا در المیزان از فلسفه هم استفاده شده؟

علامه در فصولی مجزا با عنوان «بحث فلسفی» به پرسش‌های عقلی پاسخ داده‌اند، اما در خود تفسیر آیات، فلسفه را بر قرآن تحمیل نکرده‌اند.

آیا در المیزان از فلسفه هم استفاده شده؟

علامه در فصولی مجزا با عنوان «بحث فلسفی» به پرسش‌های عقلی پاسخ داده‌اند، اما در خود تفسیر آیات، فلسفه را بر قرآن تحمیل نکرده‌اند.

منابع این دانستنی

  • تفسیر المیزان، علامه طباطبایی، ۲۰ جلد
  • تفسیر المیزان، علامه طباطبایی، ۲۰ جلد
  • مهر تابان، علامه سید محمدحسین طهرانی
  • مهر تابان، علامه سید محمدحسین طهرانی
  • یادنامه علامه طباطبایی
  • یادنامه علامه طباطبایی