نامه امام علی(ع) به مالک اشتر

نامه امام علی(ع) به مالک اشتر

نامه ۵۳ نهج‌البلاغه و منشور جهانی حکمرانی عادلانه؛ سرمشق استوار مردم‌داری و حقوق شهروندی

۲ دقیقه مطالعه

در یک نگاه

گروه
متن‌ها، آثار و یادگارهای اسلامی
دسته
خطبه‌ها، نامه‌ها و سخنان ماندگار
شماره در نهج‌البلاغه
نامه ۵۳ (طولانی‌ترین و جامع‌ترین نامه)
شماره در نهج‌البلاغه
نامه ۵۳ (طولانی‌ترین و جامع‌ترین نامه)
مخاطب نامه
مالک بن حارث نخعی (مالک اشتر) هنگام انتصاب به استانداری مصر
مخاطب نامه
مالک بن حارث نخعی (مالک اشتر) هنگام انتصاب به استانداری مصر
جمله طلایی حقوق بشر
فَإِنَّهُمْ صِنْفَانِ: إِمَّا أَخٌ لَكَ فِي الدِّينِ، وَإِمَّا نَظِيرٌ لَكَ فِي الْخَلْقِ
جمله طلایی حقوق بشر
فَإِنَّهُمْ صِنْفَانِ: إِمَّا أَخٌ لَكَ فِي الدِّينِ، وَإِمَّا نَظِيرٌ لَكَ فِي الْخَلْقِ
محورهای نامه
نظارت بر قضات، ساماندهی مالیات، حمایت از طبقات محروم، پرهیز از تملق‌گویان
محورهای نامه
نظارت بر قضات، ساماندهی مالیات، حمایت از طبقات محروم، پرهیز از تملق‌گویان
شناسایی بین‌المللی
ستایش‌شده توسط سازمان ملل متحد به عنوان کهن‌ترین منشور عدالت اجتماعی
شناسایی بین‌المللی
ستایش‌شده توسط سازمان ملل متحد به عنوان کهن‌ترین منشور عدالت اجتماعی

قلب حکمرانی؛ مهربانی بی‌قید و شرط با توده مردم

امیرالمؤمنین حضرت علی(ع) در آغاز این فرمان تاریخی به مالک اشتر می‌فرمایند: مهربانی با مردم را شعار دل خود قرار ده و مانند درنده‌ای مباش که خوردن اموالشان را غنیمت بشماری؛ زیرا مردم دو دسته‌اند: یا برادر دینی تو هستند یا انسانی برابر با تو در آفرینش. این نگاه انسانی، مرزبندی‌های نژادی و مذهبی را در تأمین عدالت اجتماعی در هم شکست.

قلب حکمرانی؛ مهربانی بی‌قید و شرط با توده مردم

امیرالمؤمنین حضرت علی(ع) در آغاز این فرمان تاریخی به مالک اشتر می‌فرمایند: مهربانی با مردم را شعار دل خود قرار ده و مانند درنده‌ای مباش که خوردن اموالشان را غنیمت بشماری؛ زیرا مردم دو دسته‌اند: یا برادر دینی تو هستند یا انسانی برابر با تو در آفرینش. این نگاه انسانی، مرزبندی‌های نژادی و مذهبی را در تأمین عدالت اجتماعی در هم شکست.

ساماندهی ارکان دولت؛ از دادگستری تا نظارت پنهان

امام علی(ع) در این منشور، گزینش شایسته‌ترین افراد را برای امر قضاوت توصیه می‌فرمایند؛ کسانی که با ستایش مغرور نشوند و رشوه نپذیرند. ایشان به مالک دستور می‌دهند که بازرسانی راستگو و پنهانی بر کارگزاران بگمارد تا مبادا کسی به حقوق مردم دست‌درازی کند، و تأکید می‌کنند که آبادانی زمین‌ها بر جمع‌آوری مالیات اولویت دارد.

ساماندهی ارکان دولت؛ از دادگستری تا نظارت پنهان

امام علی(ع) در این منشور، گزینش شایسته‌ترین افراد را برای امر قضاوت توصیه می‌فرمایند؛ کسانی که با ستایش مغرور نشوند و رشوه نپذیرند. ایشان به مالک دستور می‌دهند که بازرسانی راستگو و پنهانی بر کارگزاران بگمارد تا مبادا کسی به حقوق مردم دست‌درازی کند، و تأکید می‌کنند که آبادانی زمین‌ها بر جمع‌آوری مالیات اولویت دارد.

دیدار بی‌واسطه با محرومان جامعه

یکی از درخشان‌ترین بخش‌های عهدنامه، دستور به برگزاری جلسات دیدار عمومی بدون حضور محافظان مسلح است: بخشی از وقت خود را به نیازمندان اختصاص ده و خود در میان آنان بنشین، تا هر کس بدون لکنت زبان و هراس حق خویش را از حاکم مطالبه کند؛ چرا که پیامبر اکرم(ص) فرمودند: امتی که حق ضعیف در آن بدون ترس از قوی گرفته نشود، هرگز روی پاکی و رستگاری را نخواهد دید.

دیدار بی‌واسطه با محرومان جامعه

یکی از درخشان‌ترین بخش‌های عهدنامه، دستور به برگزاری جلسات دیدار عمومی بدون حضور محافظان مسلح است: بخشی از وقت خود را به نیازمندان اختصاص ده و خود در میان آنان بنشین، تا هر کس بدون لکنت زبان و هراس حق خویش را از حاکم مطالبه کند؛ چرا که پیامبر اکرم(ص) فرمودند: امتی که حق ضعیف در آن بدون ترس از قوی گرفته نشود، هرگز روی پاکی و رستگاری را نخواهد دید.

چند نکته جالب

  1. ۱جرج جرداق، اندیشمند و مسیحی مشهور لبنانی، نامه ۵۳ نهج‌البلاغه را انسانی‌ترین قانون اداره جوامع در تاریخ نامیده است.
  2. ۲جرج جرداق، اندیشمند و مسیحی مشهور لبنانی، نامه ۵۳ نهج‌البلاغه را انسانی‌ترین قانون اداره جوامع در تاریخ نامیده است.
  3. ۳امام علی(ع) در این نامه مالک را از نزدیک کردن افراد چاپلوس و دورویی که به ستایش حاکم می‌پردازند به شدت برحذر داشتند.
  4. ۴امام علی(ع) در این نامه مالک را از نزدیک کردن افراد چاپلوس و دورویی که به ستایش حاکم می‌پردازند به شدت برحذر داشتند.
  5. ۵کوفی عنان، دبیرکل پیشین سازمان ملل، بخش‌هایی از این نامه را برای تدوین منشور عدالت قرائت کرد.
  6. ۶کوفی عنان، دبیرکل پیشین سازمان ملل، بخش‌هایی از این نامه را برای تدوین منشور عدالت قرائت کرد.

سوالات رایج درباره‌ی نامه امام علی(ع) به مالک اشتر

آیا مالک اشتر توانست به مصر برسد و این منشور را اجرا کند؟

خیر، مالک پیش از رسیدن به مصر توسط عمال معاویه در قلزم مسموم شد و به شهادت رسید، اما عهدنامه او برای همیشه در تاریخ ماندگار شد.

آیا مالک اشتر توانست به مصر برسد و این منشور را اجرا کند؟

خیر، مالک پیش از رسیدن به مصر توسط عمال معاویه در قلزم مسموم شد و به شهادت رسید، اما عهدنامه او برای همیشه در تاریخ ماندگار شد.

دستور امام علی(ع) درباره تاجران و تولیدکنندگان در این نامه چه بود؟

ایشان توصیه به حمایت از اصناف و بازرگانان برای رونق جامعه کردند، اما بر مبارزه قاطع با احتکار و گرانی دستوری سخت دادند.

دستور امام علی(ع) درباره تاجران و تولیدکنندگان در این نامه چه بود؟

ایشان توصیه به حمایت از اصناف و بازرگانان برای رونق جامعه کردند، اما بر مبارزه قاطع با احتکار و گرانی دستوری سخت دادند.

منابع این دانستنی

  • نهج‌البلاغه، نامه ۵۳
  • نهج‌البلاغه، نامه ۵۳
  • امام علی و حقوق بشر، جرج جرداق
  • امام علی و حقوق بشر، جرج جرداق
  • شرح نهج‌البلاغه، ابن ابی‌الحدید، جلد ۱۷
  • شرح نهج‌البلاغه، ابن ابی‌الحدید، جلد ۱۷