خطبه شقشقیه
دردنامه صبورانه امیرالمؤمنین(ع) در نهج‌البلاغه؛ بازخوانی بیست و پنج سال صبر تاریخی با خار در چشم و استخوان در گلو
در یک نگاه
- گروه
- متن‌ها، آثار و یادگارهای اسلامی
- دسته
- خطبه‌ها، نامه‌ها و سخنان ماندگار
- شماره در نهج‌البلاغه
- خطبه سوم نهج‌البلاغه گردآوری سید رضی
- شماره در نهج‌البلاغه
- خطبه سوم نهج‌البلاغه گردآوری سید رضی
- محل ایراد
- مسجد کوفه بر فراز منبر در پاسخ به ماجراهای گذشته
- محل ایراد
- مسجد کوفه بر فراز منبر در پاسخ به ماجراهای گذشته
- عبارت تمثیلی ماندگار
- صَبَرْتُ وَ فِي الْعَيْنِ قَذًى وَ فِي الْحَلْقِ شَجاً
- عبارت تمثیلی ماندگار
- صَبَرْتُ وَ فِي الْعَيْنِ قَذًى وَ فِي الْحَلْقِ شَجاً
- تحلیل سه دوره خلافت
- نقد سازوکار سقیفه، دوران شورا و هرج‌ومرج پایان دوره سوم
- تحلیل سه دوره خلافت
- نقد سازوکار سقیفه، دوران شورا و هرج‌ومرج پایان دوره سوم
- علت نام‌گذاری
- تشبیه جوشش درونی سخن به شقشقه شتر که دیگر تکرار نشد
- علت نام‌گذاری
- تشبیه جوشش درونی سخن به شقشقه شتر که دیگر تکرار نشد
تحلیل واقع‌بینانه رخدادهای پس از پیامبر(ص)
خطبه شقشقیه یکی از شگفت‌انگیزترین خطبه‌های نهج‌البلاغه است که در آن امیرالمؤمنین حضرت علی(ع) با شفافیت و بی‌پردگی، پرده از جریان‌های پس از رحلت رسول خدا(ص) برمی‌دارند. ایشان با صراحت فرمودند که جامه خلافت به تن کسانی رفت که خود می‌دانستند جایگاه من در حکومت همچون محور سنگ آسیاب است که علوم از کوهسار وجودم سرازیر می‌شود.
تحلیل واقع‌بینانه رخدادهای پس از پیامبر(ص)
خطبه شقشقیه یکی از شگفت‌انگیزترین خطبه‌های نهج‌البلاغه است که در آن امیرالمؤمنین حضرت علی(ع) با شفافیت و بی‌پردگی، پرده از جریان‌های پس از رحلت رسول خدا(ص) برمی‌دارند. ایشان با صراحت فرمودند که جامه خلافت به تن کسانی رفت که خود می‌دانستند جایگاه من در حکومت همچون محور سنگ آسیاب است که علوم از کوهسار وجودم سرازیر می‌شود.
فلسفه بیست و پنج سال سکوت و شکیبایی
حضرت در فرازی دردناک و تاریخی فرمودند: اندیشیدم که آیا با دستان تهی برای ستاندن حق برخیزم یا بر تاریکی این رخدادها شکیبایی ورزم؟ دیدم صبر خردمندانه‌تر است؛ پس صبر کردم در حالی که مانند کسی بودم که خاری در چشم و استخوانی در گلویش گیر کرده باشد. این صبر برای حفظ اصل قرآن و جلوگیری از نابودی جامعه نوپای اسلام صورت پذیرفت.
فلسفه بیست و پنج سال سکوت و شکیبایی
حضرت در فرازی دردناک و تاریخی فرمودند: اندیشیدم که آیا با دستان تهی برای ستاندن حق برخیزم یا بر تاریکی این رخدادها شکیبایی ورزم؟ دیدم صبر خردمندانه‌تر است؛ پس صبر کردم در حالی که مانند کسی بودم که خاری در چشم و استخوانی در گلویش گیر کرده باشد. این صبر برای حفظ اصل قرآن و جلوگیری از نابودی جامعه نوپای اسلام صورت پذیرفت.
هجوم میلیونی مردم برای بیعت و برپایی عدالت
در بخش پایانی خطبه، حضرت علی(ع) علت پذیرش زمامداری پس از قتل عثمان را هجوم پرشور مردم توصیف کردند؛ به گونه‌ای که نزدیک بود حسنین(ع) زیر دست و پا بمانند. ایشان فرمودند اگر حضور این مردم و پیمان پروردگار از دانشمندان برای سکوت نکردن در برابر شکم‌بارگی ستمگران و گرسنگی مظلومان نبود، افسار حکومت را بر پشتش می‌افک Heroندم.
هجوم میلیونی مردم برای بیعت و برپایی عدالت
در بخش پایانی خطبه، حضرت علی(ع) علت پذیرش زمامداری پس از قتل عثمان را هجوم پرشور مردم توصیف کردند؛ به گونه‌ای که نزدیک بود حسنین(ع) زیر دست و پا بمانند. ایشان فرمودند اگر حضور این مردم و پیمان پروردگار از دانشمندان برای سکوت نکردن در برابر شکم‌بارگی ستمگران و گرسنگی مظلومان نبود، افسار حکومت را بر پشتش می‌افک Heroندم.
چند نکته جالب
- ۱هنگامی که سخن امام(ع) به این نقطه رسید، نامه‌ای به دست ایشان داده شد و خطبه ناتمام ماند؛ ابن‌عباس می‌گفت هرگز بر کلامی مانند قطع شدن این سخن اندوه نخوردم.
- ۲هنگامی که سخن امام(ع) به این نقطه رسید، نامه‌ای به دست ایشان داده شد و خطبه ناتمام ماند؛ ابن‌عباس می‌گفت هرگز بر کلامی مانند قطع شدن این سخن اندوه نخوردم.
- ۳سید رضی این خطبه را به دلیل جوشش یکباره حقایق، یکی از فصیح‌ترین خطبه‌های تاریخ نامیده است.
- ۴سید رضی این خطبه را به دلیل جوشش یکباره حقایق، یکی از فصیح‌ترین خطبه‌های تاریخ نامیده است.
- ۵علامه مجلسی و علمای رجال اسناد این خطبه را از کتاب‌های پیش از سید رضی به اثبات رسانده‌اند.
- ۶علامه مجلسی و علمای رجال اسناد این خطبه را از کتاب‌های پیش از سید رضی به اثبات رسانده‌اند.
سوالات رایج درباره‌ی خطبه شقشقیه
معنای لغوی واژه «شقشقیه» چیست؟
به حبابی شبیه به گوشت می‌گویند که شتر هنگام هیجان و غرش از دهان بیرون می‌آورد و سپس فرو می‌نشیند.
معنای لغوی واژه «شقشقیه» چیست؟
به حبابی شبیه به گوشت می‌گویند که شتر هنگام هیجان و غرش از دهان بیرون می‌آورد و سپس فرو می‌نشیند.
چرا حضرت علی(ع) با وجود ستم‌ها دست به شمشیر نبردند؟
برای حفظ اصل اسلام از گزند منافقان داخلی و هجوم قدرت‌های بیگانه روم و ایران که منتظر تفرقه مسلمانان بودند.
چرا حضرت علی(ع) با وجود ستم‌ها دست به شمشیر نبردند؟
برای حفظ اصل اسلام از گزند منافقان داخلی و هجوم قدرت‌های بیگانه روم و ایران که منتظر تفرقه مسلمانان بودند.
منابع این دانستنی
- نهج‌البلاغه، خطبه ۳
- نهج‌البلاغه، خطبه ۳
- شرح نهج‌البلاغه، ابن ابی‌الحدید، جلد ۱، ص ۱۵۰ تا ۲۰۸
- شرح نهج‌البلاغه، ابن ابی‌الحدید، جلد ۱، ص ۱۵۰ تا ۲۰۸
- بحارالانوار، علامه مجلسی، جلد ۲۹
- بحارالانوار، علامه مجلسی، جلد ۲۹
