آیه ولایت
روایت بخشش انگشتر در رکوع نماز؛ سندی قرآنی بر سرپرستی و امامت امیرالمؤمنین حضرت علی(ع)

در یک نگاه
- گروه
- قرآن و معارف قرآنی
- دسته
- دانستنیهای قرآن
- شماره و سوره
- سوره مبارکه مائده، آیه ۵۵
- متن شریف
- إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ رَاكِعُونَ
- محل رخداد
- مسجدالنبی در مدینه منوره در حین نماز ظهر
- رویداد تاریخی
- انفاق انگشتری به گدای سائل در حالت رکوع نماز توسط حضرت علی(ع)
- شأن کلامی
- اثبات پیوند مستقیم ولایت الهی با ولایت نبوی و علوی
سائلی که در مسجد دست خالی نماند
مردی نیازمند وارد مسجدالنبی شد و کمک خواست؛ کسی چیزی به او نداد و سائل دست نیاز به آسمان بلند کرد و گفت: خدایا شاهد باش در مسجد پیامبرت از من دریغ کردند. در همان لحظه، حضرت امیرالمؤمنین علی(ع) که در رکوع نماز بودند، با انگشت کوچک دست راست خود اشاره کردند و سائل پیش آمد و انگشتر را از انگشت مبارک حضرت بیرون آورد.
نزول بیدرنگ آیه در تأیید پیوند نماز و انفاق
هنوز نماز به پایان نرسیده بود که جبرئیل امین با این آیه شریفه فرود آمد: «سرپرست و ولیّ شما تنها خداست و پیامبر او و کسانی که ایمان آوردهاند؛ همان کسانی که نماز برپا میدارند و در حال رکوع زکات میدهند». کلمه «انّما» در صدر آیه، انحصار ولایت را برای خدا، رسول و انفاقکننده در رکوع اعلام فرمود.
پیوند عرفان و مسئولیت اجتماعی در مکتب علوی
این آیه درس بزرگی به تاریخ داد؛ اینکه عبادت خالصانه و حضور قلب در نماز، هرگز به معنای بیتفاوتی به صدای ناله مستمندان نیست. حضرت علی(ع) در اوج فنای فیالله در رکوع، صدای نیازمند را شنیدند و پیوند عبادت با انفاق را جاودانه ساختند تا مقام ولایت امت به چنین روحیهای تعلق گیرد.
چند نکته جالب
- ۱بزرگان تفسیر از جمله زمخشری در کشاف، فخر رازی در مفاتیحالغیب و طبری این شأن نزول را در کتب خود ثبت کردهاند.
- ۲در رکوع زکات دادن ویژگی منحصربهفردی بود که در تاریخ اسلام تنها و تنها بر وجود امیرالمؤمنین(ع) منطبق شد.
- ۳واژه «ولیّ» در این آیه به معنای صاحباختیار و سرپرست جامعه است، درست همانند ولایت خداوند و پیامبر.
سوالات رایج دربارهی آیه ولایت
چرا واژه «الذین» به صورت جمع آمده در حالی که مصداق آن یک نفر (حضرت علی) است؟
در ادبیات عرب و قرآن، گاهی برای تعظیم و بزرگداشت شأن یک شخصیت ممتاز، از صیغه جمع استفاده میشود.
آیا حضرت علی(ع) در نماز حواسشان پرت شد؟
خیر، شنیدن صدای نیازمند و انفاق به او خود عبادتی بزرگ در راه خدا بود و هرگز تداخلی با حضور قلب توحیدی ایشان نداشت.
منابع این دانستنی
- تفسیر کشاف، زمخشری، جلد ۱، ص ۶۴۹
- تفسیر مفاتیحالغیب، فخر رازی، جلد ۱۲، ص ۲۶
- الکافی، جلد ۱ (کتاب الحجة)
