تاریخ تدوین مصحف

تاریخ تدوین مصحف

از نگارش بر پوست و استخوان زیر نظر کاتبان وحی تا جمع‌آوری یکپارچه و سلامت ابدی مصحف شریف از هرگونه تحریف

۱ دقیقه مطالعه

در یک نگاه

گروه
قرآن و معارف قرآنی
دسته
دانستنی‌های قرآن
کاتبان اصلی وحی
حضرت امیرالمؤمنین علی(ع)، زید بن ثابت، ابی بن کعب
ابزار نگارش نخستین
پوست دباغی‌شده (ادیم)، سنگ‌های صاف (لخاف) و برگ نخل (عسب)
مرحله نخست تدوین
ثبت بی‌درنگ آیات در زمان پیامبر اکرم(ص) با تعیین محل سوره و آیه
مرحله دوم تدوین
تجمیع میان دو جلد در دوران خلفا و مصحف واحد عثمانی
تضمین ابدی سلامت
إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ

نگارش بی‌درنگ زیر نظر شخص پیامبر اکرم(ص)

رسول خدا(ص) از همان آغاز بعثت، کاتبان امین را مأمور نوشتن وحی کردند. هر آیه‌ای که نازل می‌شد، پیامبر اکرم(ص) جای دقیق آن را در سوره‌ها تعیین می‌کردند و حفظ قرآن به عنوان سنتی زنده میان هزاران صحابه رواج یافت؛ بنابراین شالوده نظم آیات کاملاً بر اساس نظارت وحیانی خود پیامبر(ص) شکل گرفت.

ماجرای مصحف امیرالمؤمنین علی(ع)

پس از ارتحال پیامبر اکرم(ص)، حضرت علی(ع) ردای خود را به دوش انداختند و سوگند یاد کردند تا قرآن را به صورت کامل و به ترتیب دقیق نزول همراه با شأن نزول و تأویل آیات جمع‌آوری نکنند از خانه خارج نشوند. ایشان نخستین تدوین‌کننده جامع قرآن پس از پیامبر(ص) بودند، گرچه دستگاه خلافت نسخه رسمی دیگری را تدوین کرد.

یکسان‌سازی مصحف‌ها (توحید المصاحف) و نفی ابدی تحریف

با گسترش قلمرو اسلام به ایران و روم و اختلاف لهجه‌ها در قرائت، در زمان عثمان کمیته‌ای برای یکی کردن نسخه‌ها تشکیل شد و تمام نسخه‌های محلی با نسخه مادر مقایسه و یکدست گشت. تمام علمای شیعه و سنی اتفاق نظر دارند که قرآنی که امروز در دست ماست، عین کلماتی است که بر قلب پیامبر(ص) نازل شده و سر سوزنی تحریف، کاستی یا فزونی در آن راه نیافته است.

چند نکته جالب

  1. ۱قدیمی‌ترین دست‌نوشته‌های قرآن بر روی پوست با خط کهن کوفی و حجازی امروزه در موزه‌های مشهد، بیرمنگام و سن‌پترزبورگ نگهداری می‌شود.
  2. ۲نقطه‌گذاری و اعراب‌گذاری قرآن دهه‌ها بعد توسط ابوالاسود دؤلی به توصیه حضرت علی(ع) برای جلوگیری از خطای غیرعرب‌زبانان ابداع شد.
  3. ۳آیه ۹ سوره حجر بزرگ‌ترین سند الهی بر حفظ ابدی قرآن از هر گزندی است.

سوالات رایج درباره‌ی تاریخ تدوین مصحف

آیا قرآن در زمان خود پیامبر اکرم(ص) گردآوری شده بود؟

بله، ثبت آیات و ترتیب آن‌ها در سوره‌ها کاملاً در زمان پیامبر انجام شد، هرچند صحافی آن میان دو جلد واحد پس از رحلت نهایی گشت.

دیدگاه شیعه درباره تحریف قرآن چیست؟

قاطبه مراجع و علمای بزرگ شیعه از جمله شیخ صدوق، شیخ طوسی و علامه طباطبایی تحریف قرآن را مردود و باطل دانسته‌اند.

منابع این دانستنی

  • التمهید فی علوم القرآن، آیت‌الله معرفت، جلد ۱
  • تاریخ قرآن، دکتر محمود رامیار
  • البیان فی تفسیر القرآن، آیت‌الله خویی