سخنرانی داغ انجمن پزشکان و ریشه گمشده حجاب در تاریخ باستان

سالن سخنرانی انجمن اسلامی پزشکان تهران توی شب‌های سال ۱۳۴۷ خورشیدی پر از نفس‌های حبس‌شده و نگاه‌های کنجکاوه.

وسط ردیف‌های جلو، پزشک‌ها، دانشجوهای پزشکی و جوان‌هایی نشستن که صبح تا شب توی فضای مدرن دانشگاه‌ها، مجله‌های روشنفکری و مهمونی‌های تهران با یه سوال سنگین و بی‌پاسخ کلنجار می‌رن.

خیلی از همکلاسی‌ها و همکارهاشون با پوزخند بهشون می‌گن چرا توی دوره موشک و هواپیما و تساوی حقوق بشر، هنوز از پوشیده بودن زن و حریم حیا دفاع می‌کنین؟

توی روزنامه‌ها، فیلم‌ها و پاتوق‌های روشنفکری یه حرف تکراری مثل وحی منزل دهان‌به‌دهان می‌چرخه که می‌گه قبل از اسلام، زن‌ها آزادانه توی کوچه و بازار می‌گشتن تا اینکه دین اومد و پشت در و دیوار حبسشون کرد.

توی همین فضا، یه روحانی فیلسوف پشت تریبون میاد که نه شبیه منبری‌های تکراری فقط نصیحت می‌کنه و نه از سوال‌های تند و تیز جوان‌های منتقد می‌ترسه.

استاد شهید مرتضی مطهری توی همون مقدمه معروف کتاب «مسئله حجاب» یه حقیقت تلخ رو رو می‌کنن و می‌فرماین ما حق نداریم وقتی جوان امروز به خاطر تبلیغات یک‌طرفه دچار تردید شده، فقط سرش داد بزنیم یا برچسب بی‌دینی بهش بچسبونیم.

به باور شهید مطهری، تنها راه نجات اندیشه نسل تازه اینه که زبان روز دنیا رو بفهمیم، سوال‌های واقعی ذهنشون رو بی‌سانسور بذاریم روی میز و با تاریخ، روان‌شناسی، جامعه‌شناسی و منطق قرآن جواب بدیم.

استاد مطهری برای شروع کار، درست میرن سراغ ریشه‌دارترین افسانه‌ای که مخالف‌های پوشش توی مغز مردم کاشته بودن.

اون افسانه می‌گه پوشش زن اختراع اسلامه و قبل از ظهور پیامبر اکرم (ص) همه دنیا توی آزادی کامل زندگی می‌کردن.

برای اینکه این حباب توخالی بترکه، شهید مطهری ورق‌های قطور تاریخ باستان رو باز می‌کنن و اول می‌رن وسط کاخ‌های مجلل ایران قدیم، یعنی دوران هخامنشی و ساسانی.

اگه سری به گزارش‌های مورخ‌های مشهور اروپایی مثل کنت گوبینو و ویل دورانت بزنی، با یه تصویر باورنکردنی روبه‌رو می‌شی که مو به تنت سیخ می‌کنه.

توی ایران پیش از اسلام، مسئله اصلا یه روسری ساده یا لباس باوقار نبود، بلکه یه «پرده‌نشینی خشن و قرنطینه تمام‌عیار» برپا بود.

توی نظام طبقاتی ساسانی و متون حقوقی مثل «وَندیداد»، زن اشرافی شبیه یه دارایی خصوصی و پشت قفل به حساب میومد که هیچ مرد غریبه‌ای حتی نباید گوشه سایه‌ش رو می‌دید.

توی دربارهای شاهان باستان، زن‌ها حتی حق نداشتن کنار پدر، برادر و محرم‌های خونی خودشون سر یه سفره بشینن و حرف بزنن.

روی سکه‌ها و نقش‌برجسته‌های هزاران ساله ایران قدیم می‌تونی ببینی که حتی تصویر یک ملکه هم باید با سخت‌ترین شکل ممکن پوشیده می‌موند یا اصلا نشون داده نمی‌شد.

وقتی بانوان اشرافی ناچار می‌شدن از کاخ برن بیرون، سوار کجاوه‌ها و تخت‌روان‌هایی می‌شدن که از چهار طرف با پرده‌های ضخیم و سیاه مهروموم شده بود.

تازه جلوی این تخت‌روان‌ها، سربازهای چوب‌دست‌به‌دست توی خیابون می‌دویدن و فریاد می‌زدن مردم راه رو ببندن و سرشون رو بچرخونن سمت دیوار تا چشم هیچ عابری حتی به پارچه کجاوه زن‌های دربار نیفته.

از ایران باستان که میای بیرون و میری سراغ ایستگاه دوم تاریخ، یعنی شریعت یهود و کتاب «تلمود»، می‌بینی اوضاع از این هم سخت‌تر و تلخ‌تره.

استاد مطهری با استناد به نوشته‌های تاریخی ویل دورانت نشون میدن که توی هیچ دین و آیینی به اندازه یهودیت باستان روی حبس و پوشش سخت‌گیرانه زن پافشاری نشده.

طبق قانون‌های سنتی یهود، اگه یه زن بدون روبند ضخیم و پوشوندن کامل موها، سر و گردن از خونه میومد بیرون یا وسط خیابون با یه مرد هم‌صحبت می‌شد، قانون به شوهر حق می‌داد زن رو همون لحظه بدون پرداخت حتی یک دینار مهریه طلاق بده و بندازه بیرون.

شدت این نگاه توی آیین یهود انقدر بالا بود که خروج زن با سر برهنه، عملا نشونه فساد اخلاقی و خروج از دایره دین‌دارها حساب می‌شد.

ایستگاه سوم این سفر تاریخی می‌رسه به هند باستان و قانون‌نامه سخت‌گیرانه مانو و آیین‌های برهمایی.

توی هند کهن، قانون صریح می‌گفت زن در تمام عمر هیچ استقلالی نداره؛ بچگی زیر فرمان پدره، جوانی توی تملک شوهره و پیری باید گوش به فرمان پسرهاش باشه.

توی اون فرهنگ طبقاتی، هر چی جایگاه یه زن از نظر اشرافیت بالاتر می‌رفت، دیوارهای اندرونی دورش بلندتر می‌شد و حق دیدن روشنایی کوچه ازش گرفته می‌شد.

اوج تلخ این نگاه اونجایی بود که توی سنت شوم «ساتی»، وقتی مرد می‌مرد، زن زنده رو با لباس عروسی کنار هیزم‌های جسد شوهر می‌سوزوندن تا نشون بدن وجود زن بدون سایه مرد هیچ ارزشی نداره.

حالا اگه سر بچرخونیم سمت ایستگاه چهارم یعنی مهد دموکراسی دنیای باستان، آتن و یونان کلاسیک و بعدش روم، چه خبر بود؟

توی خانه‌های اشرافی یونان که فیلسوف‌هاش شبانه‌روز درباره آزادی و فلسفه سخنرانی می‌کردن، بخشی کاملا جدا به اسم «گیناسیوم» یعنی اندرونی زنان ساخته شده بود.

توی این اندرونی، زن‌های یونانی نه حق شهروندی داشتن و نه حق رای و شرکت توی مجلس و حتی اجازه رفتن به مهمونی‌های مردونه هم بهشون داده نمی‌شد.

تاسف‌بارتر اینکه فیلسوف بزرگی مثل ارسطو زن رو یک موجود ناقص‌الخلقه می‌دونست که فقط برای بچه‌دار شدن و نظافت خونه آفریده شده.

توی اروپای قرون وسطی هم کلیسا زن رو «دروازه ورود شیطان» صدا می‌زد و می‌گفت حبس و پوشش زن راهیه برای اینکه وسوسه‌های شیطان پشت در بمونه.

البته شهید مطهری توی این بخش دست می‌ذارن روی یه نکته خیلی ظریف جامعه‌شناسی که کمتر کسی بهش دقت کرده.

توی تمام امپراتوری‌های قدیم مثل ایران و روم و یونان، اون پرده‌نشینی و چادرهای بلند یه جور «امتیاز اشرافی و طبقاتی» به حساب میومد.

یعنی زن‌های اشراف و شاهزاده‌ها خودشون رو پشت پرده‌ها پنهان می‌کردن تا با کنیزها، برده‌ها و زن‌های فقیر کوچه و بازار فرق داشته باشن.

چشم همه اون تمدن‌ها به پوشش به عنوان قفس ناموسی یا نشان طبقاتی نگاه می‌کرد.

اما حالا کافیه نقشه زمان رو بچرخونی به سمت جزیرةالعرب و روزگار جاهلیت، درست قبل از طلوع خورشید بعثت پیامبر اکرم (ص).

وسط صحرای حجاز و کوچه‌های خاکی مکه و یثرب، عکس تمام اون امپراتوری‌ها حکم‌فرما بود و هیچ نشونی از پوشش عفیفانه و حیا دیده نمی‌شد.

زن‌های دوران جاهلیت پیراهن‌هایی می‌پوشیدن که یقه‌ش تا روی سینه باز بود و تمام گلو، گردن و بالای سینه‌شون جلوی نگاه هرزه مردهای بازار پیدا بود.

تازه روسری یا پارچه‌ای هم که سرشون می‌کردن، از پشت گوش رد می‌کردن و می‌انداختن پشت شونه‌شون تا گوشواره و گردن‌بند و زیباییشون کامل به چشم بیاد.

پابندهای زنگوله‌دار به مچ پاشون می‌بستن و موقع راه رفتن پاهاشون رو محکم می‌کوبیدن زمین تا صدای زنگوله‌ها حواس مردهای توی کوچه رو پرت کنه به سمتشون.

شاعرهای عرب جاهلی هم توی بازار عکاظ بی‌هیچ شرمی، ریزترین جزئیات اندام زن‌ها و ماجراهای نامشروعشون رو به شعر درمی‌آوردن و کف می‌زدن.

اینجاست که استاد شهید مرتضی مطهری اون دوتا تابلو رو می‌ذارن بغل هم و یه نتیجه طوفانی می‌گیرن.

دنیای قبل از اسلام وسط دوتا چاه ویل و انحراف مرگبار گیر افتاده بود.

یه طرف، تمدن‌های بزرگ ایران، روم، هند و یهود بودن که زیر اسم پوشش، زن رو توی پستوی خونه زندانی کرده بودن، شخصیتش رو تحقیر می‌کردن و حق مالکیت و نفس کشیدن اجتماعی رو ازش گرفته بودن.

طرف دیگه، جاهلیت عرب بود که زن رو توی برهنگی و خودنمایی گذاشته بود وسط بازار، اما همون زن بی‌ارزش‌تر از یک گوسفند بود، ارث نمی‌برد و دخترهاش زنده به گور می‌شدن.

وقتی پیامبر اکرم (ص) مبعوث شدن و قرآن نازل شد، اسلام اصلا نیومد پوشش رو از صفر اختراع کنه، بلکه اومد هر دوتا افراط و تفریط تاریخ رو بشکنه و «خط سوم» رو بکشه.

اسلام اول قفل درهای اندرونی و زندان خانگی ایران و یهود و یونان رو شکست و فرمود زن حق داره درس بخونه، تجارت کنه، مالک پول خودش باشه، توی مسجد و جامعه حاضر بشه و توی سیاست نظر بده.

همزمان اومد بساط ابتذال و برهنگی جاهلیت رو هم جمع کرد و یه پوشش متین و خردمندانه گذاشت تا زن وقتی میاد وسط جامعه، به عنوان «یه مغز متفکر و یک انسان شریف» دیده بشه، نه به چشم یک ویترین زیبا برای نگاه‌های هوس‌آلود.

چرا آدم‌ها لباس می‌پوشن؟ پنج نظریه مادی و راز واقعی حیا

توی یکی از کلاس‌های پرشور جامعه‌شناسی دانشگاه، استاد ماژیک به دست روی تخته وایت‌برد پنج تا نظریه معروف غربی رو می‌نویسه و رو به دانشجوها می‌گه علم ثابت کرده حجاب فقط محصول ترس، عقده‌های سرکوب‌شده یا زورگویی مردهاست.

دانشجوها هم سرشون رو تکون میدن و یادداشت برمی‌دارن؛ چون وقتی کلمه‌های شیک علمی کنار یه ادعا میاد، کمتر کسی جرات می‌کنه زیر ذره‌بین عقل امتحانش کنه.

اما استاد شهید مرتضی مطهری توی بخش دوم کتاب «مسئله حجاب»، تک‌تک این پنج نظریه پرطمطراق مادی رو میارن زیر نورافکن منطق و نشون میدن چرا هیچ‌کدومشون با تاریخ و طبیعت بشر جور درنمیاد.

نظریه اول می‌گه ریشه پوشش و حیا توی «ریاضت‌کشی و بدبینی دینی به غریزه جنسی» خوابیده.

طرفدارهای این دیدگاه، مخصوصا متفکرهایی مثل برتراند راسل، ادعا می‌کنن مذهب‌ها از قدیم میونه‌شون با لذت جنسی بد بوده، تن زن رو نجس و شیطانی می‌دونستن و می‌خواستن با پیچیدن زن توی لباس‌های ضخیم، میل جنسی رو سرکوب کنن تا روح به خدا نزدیک بشه.

شهید مطهری جواب قاطعی به این خلط تاریخی میدن و می‌فرماین شما تاریخ کلیسای قرون وسطی و مرتاض‌های هند رو اشتباهی چسبوندین به اسلام!

مسیحیت تحریف‌شده و آیین‌های مرتاضی بودن که ازدواج رو ضعف می‌دونستن و کشیش‌ها و راهبه‌ها رو مجبور می‌کردن تا آخر عمر مجرد بمونن، چون رابطه زن و مرد رو یه کار کثیف حساب می‌کردن.

توی مکتب اسلام نه تنها کوچک‌ترین دشمنی با میل جنسی وجود نداره، بلکه پیامبر اکرم (ص) با صدای بلند اعلام فرمودن توی اسلام هیچ رهبانیت و گوشه‌گیری ضدزندگی وجود نداره و ازدواج سنت قطعی منه.

توی فقه ما، رابطه عاشقانه زن و شوهر عین عبادت حساب میشه و ثواب داره؛ خدا این کشش رو توی وجود ما گذاشته تا هم به آرامش برسیم و هم نسل انسان ادامه پیدا کنه.

پس مکتبی که بهترین لذت مشروع دنیا رو به زن و شوهر هدیه داده، محاله برای کشتن غریزه سراغ حجاب رفته باشه؛ اسلام فقط می‌خواد این رودخانه پرخروش توی بستر امن خانواده جاری بشه، نه اینکه توی خیابون سیل راه بندازه و خونه‌ها رو خراب کنه.

نظریه دوم می‌گه دلیل پیدایش حجاب، «نبود امنیت و ترس از غارت شدن زن‌ها» توی عصر قبایل وحشی بوده.

یعنی توی قدیم چون پلیس و قانونی نبوده و قبایل به هم حمله می‌کردن و زن‌ها رو به اسارت می‌بردن، مردها از ترس دزدیده شدن ناموسشون، زن‌ها رو زیر چادر و پشت پرده قایم کردن.

استاد مطهری خیلی ساده با یه برهان تاریخی این ادعا رو زمین می‌زنن و می‌فرماین اگه پوشش به خاطر نبود امنیت بود، باید زن‌های روستایی، صحرانشین و فقیر که وسط مزارع بی‌پناه کار می‌کردن بیشتر از همه پوشیده می‌شدن.

در حالی که اسناد تاریخ درست برعکس این رو ثابت می‌کنه؛ سخت‌ترین پوشش‌ها توی شهرهای بزرگ و داخل کاخ‌های اشرافی بود که هزاران نگهبان مسلح و قلعه‌های سنگی از زن‌ها مراقبت می‌کردن.

تازه توی دنیای امروز که هر گوشه شهر دوربین مداربسته و کلانتری و قانون هست، باز هم می‌بینیم حریم حیا و وقار بین انسان‌ها معنا داره و با نبود امنیت فیزیکی ربطی نداره.

حالا می‌رسیم به نظریه سوم که خیلی از جریان‌های چپ و مارکسیست روش مانور میدن؛ یعنی «نظریه استثمار اقتصادی» به روایت فریدریش انگلس.

انگلس مدعی شد وقتی بشر از شکار اومد سمت کشاورزی و دامداری و ثروت جمع کرد، مردها می‌خواستن مطمئن بشن این ثروت و ارث حتما می‌رسه به بچه‌های واقعی خودشون؛ به همین خاطر زن رو توی خونه زندانی و پوشیده کردن تا هم مجانی کارهای خونه رو انجام بده و هم هیچ چشم دیگری بهش نخوره.

اینجاست که شهید مطهری لبخند معنی‌داری می‌زنن و می‌فرماین وقتی این حرف رو به قانون اسلام می‌چسبونن، واقعا خنده‌دار می‌شه!

دقیقا همون پیغمبری که حکم حجاب رو برای جامعه اسلامی آوردن، همون لحظه زن رو به بالاترین «استقلال اقتصادی» تاریخ رسوندن!

قرآن چهارده قرن پیش زمانی که زن توی اروپا حق خرید یک تکه نون به اسم خودش رو نداشت، فرمان داد هر پولی زن از کار، ارث یا مهریه به دست بیاره، صددرصد مال خودشه و شوهر حتی حق نداره یک ریال از دارایی زنش رو بدون رضایتش برداره.

اصلا توی قانون اسلام، زن هیچ وظیفه مالی برای خرج دادن توی خونه یا حتی خرید غذای خودش نداره و کل هزینه زندگی گردن مرده!

کجای دنیا یه کارفرما می‌خواد کسی رو استثمار اقتصادی کنه، بعد تمام درآمد طرف رو می‌کنه مال خودش و تمام خرج زندگیش رو هم میندازه گردن خودش؟!

استاد مطهری برعکس نشون میدن که این تمدن سرمایه‌داری مدرن غربه که با شعار آزادی، زن رو از خونه کشونده بیرون، با پوشش کم آورده پشت ویترین تبلیغات تجاری و با نصف حقوق کارگر مرد از بدنش برای فروش کالا سود می‌بره.

نظریه چهارم ادعا می‌کنه حجاب محصول «حسادت خودخواهانه مرد» هست که دلش نمی‌خواد چشم دیگری به زنش بیفته.

شهید مطهری با ظرافت فیلسوفانه مرز دو تا واژه خیلی مهم رو از هم جدا می‌کنن که خیلیا قاطی‌شون می‌کنن: «حسادت» در برابر «غیرت».

حسادت یعنی من چشم دیدن خوشی و نعمت دیگران رو نداشته باشم و بخوام خیر از زندگی بقیه قطع بشه؛ این یه صفت زشت و حیوانیه.

اما غیرت یه نگهبان فطریه که خدا توی وجود انسان گذاشته تا از مرز عشق، خانواده و اصالت نسل دفاع کنه.

همون‌طور که اگه یه مدیر دلسوز نذاره اسرار امنیتی شرکتش پخش بشه اسمش خساست یا حسادت نیست، مراقبت زن و شوهر از حریم اختصاصی عشقشون هم اسمش حسادت نیست؛ اسمش «پاسداری از کانون عشقه».

تازه همین غیرت اگه متعادل باشه، هم توی وجود مرد هست و هم توی قلب زن؛ کدوم زنی خوشحال می‌شه شوهرش به جای عشق ورزیدن به خونه‌ش، هر روز محو تماشای نمایش زیبایی بقیه زن‌ها توی خیابون بشه؟!

نظریه پنجم مال امیل دورکیم جامعه‌شناس معروف فرانسویه که یه قصه عجیب می‌گه: قبایل بدوی از خون عادت ماهانه زن می‌ترسیدن و زن رو موجودی نحس و مرموز می‌دونستن، پس زن رو توی خونه و زیر پوشش قایم کردن تا ازش دور باشن!

استاد مطهری یادآوری می‌کنن که اسلام اتفاقا اولین مکتبی بود که این خرافات کثیف یهود و جاهلیت رو دور انداخت.

پیامبر اکرم (ص) رسما خونه با همسرشون سر یک سفره نشستن و به بشریت نشون دادن عادت ماهانه نه نجاست باطنی داره و نه مایه دوری از زن؛ صرفا یه برنامه طبیعی بدنه برای آماده شدن رحم مادر.

حالا که هر پنج تا نظریه مادی روی زمین افتادن، شهید مطهری میرن سراغ نظریه ششم و راز اصلی حیا رو از زبان یکی از مشهورترین مورخ‌های غیرمسلمان دنیا یعنی ویل دورانت بیرون می‌کشن.

توی کتاب معروف تاریخ تمدن، ویل دورانت اعتراف تکان‌دهنده‌ای می‌کنه که کل تحلیل‌های فمینیستی و مادی رو به هم می‌ریزه.

اون مورخ بزرگ می‌نویسه حیا و پوشش اصلا زنجیری نیست که مردها پای زن بسته باشن، بلکه «باهوش‌ترین کشف و تدبیر خود زن» توی طول تاریخ بشر بوده!

چطور؟ نگاه کن به ساختار طبیعی زن و مرد توی کارگاه آفرینش.

خداوند عضلات و نیروی جسمانی مرد رو قوی‌تر ساختن، طوری که اگه کار به زورآزمایی بدنی برسه، زن توان جنگ فیزیکی با مرد رو نداره.

اما آفریدگار حکیم در عوض یک سلاح جادویی و شکست‌ناپذیر گذاشته توی دست زن که اون رو ملکه قلب مرد کنه؛ اسمش «ناز، حیا و دور از دسترس بودن» هست.

توی قانون طبیعت، مرد «طالب، خواهنده و خریدار» آفریده شده و زن «مطلوب، معشوق و صاحب ناز».

زن با هوش غریزی خودش فهمید که اگه خودش رو آسون، رایگان و بی‌پروا بذاره جلوی چشم هر مردی، اشتیاق مرد در عرض چند روز می‌خوابه و احترام زن سقوط می‌کنه.

اما هر چقدر زن خودشو باوقارتر، پوشیده‌تر و دست‌نیافتنی‌تر نگه داره، همون قدر قیمت وجودیش میره بالا، مرد رو می‌کشونه پای خواستگاری و تعهد مادام‌العمر و مرد گردن‌کلفت رو مجبور می‌کنه جلو عزت زن زانو بزنه!

پس به باور استاد شهید مطهری، اسلام وقتی قانون حجاب رو گذاشت، دقیقا هم‌صدا با همین شاهکار فطرت زن حرف زد تا مقام معشوق بودن و عزت نفس زن توی جامعه حفظ بمونه و بازیچه هوس‌های یک‌شبه نشه.

تازه توی همین بخش دوم، شهید مطهری یه شبهه دیگه از طرف مادی‌گراها رو هم با خاک یکسان می‌کنن.

بعضیا می‌گن حیوان‌ها که آزادن و لباس نمی‌پوشن و مشکلی ندارن؛ پس چرا آدم‌ها خودشون رو محدود می‌کنن و حیا و پوشش دارن؟

پاسخ استاد خیلی تیز و روشنه: غریزه حیوان با یه برنامه ثابت و فصلی کنترل می‌شه و حیوان تخیل و آرزوهای بی‌انتها نداره؛ اما انسان قوه تخیل آزاد و کشش‌های بی‌پایان روانی داره که اگه بدون حیا و مرز اخلاقی رها بشه، دامنه‌ش تا جنون و ویرانی خانواده هم می‌ره!

توی تمام تاریخ بشر، از ابتدایی‌ترین قبیله‌ها تا پیشرفته‌ترین تمدن‌ها، همیشه حیا یه مرز انسانی بین آدم و حیوان بوده و همون‌طور که دانشمندهایی مثل ویل دورانت اعتراف کردن، حتی قبل از آمدن قانون‌های مذهبی، فطرت زن حیا رو به عنوان سپر عزتش کشف کرده بود.

آتش و هیزم؛ چرا برهنگی روان جامعه و اعصاب آدم‌ها رو می‌سوزونه؟

ساعت دو نصفه‌شب توی یه آپارتمان شیک وسط کلان‌شهر، چراغ اتاق‌خواب هنوز روشنه؛ نه صدای آژیر میاد و نه کسی گرسنه‌ست، اما یه جوان بیست‌وچند ساله یا یه کارمند موفق با دست‌های لرزون، قرص آرام‌بخش دوم رو با یه لیوان آب قورت میده تا شاید امشب ذهن آشفته‌ش دو ساعت بخوابه.

توی قرن بیست‌ویکم، امکانات مادی و رفاه زندگی آدم‌ها قابل مقایسه با صد سال پیش نیست، اما آمار کلینیک‌های روان‌پزشکی، اضطراب، بی‌خوابی و فرسودگی اعصاب داره رکورد می‌زنه.

چرا با این‌همه آسایش، دل و مغز آدم‌ها آروم نمی‌گیره؟

استاد شهید مرتضی مطهری توی بخش سوم کتاب «مسئله حجاب»، وقت باز کردن اولین رکن فلسفه پوشش، انگشت می‌ذارن درست روی همین زخم پنهان دنیای امروز و نشون میدن حجاب قبل از هر چیز «بیمه بهداشت روان و آرامش اعصاب جامعه» هست.

برای اینکه بفهمی چطور پوشش یه تیکه پارچه می‌تونه سیستم عصبی یه شهر رو نجات بده، شهید مطهری یه فرق بنیادی رو برات می‌شکافن که اگه یادش بگیری، نصف معماهای روان‌شناسی برات حل می‌شه.

نیازهای وجود ما دو دسته هستن؛ یه سری نیازهای جسمی و معدنی مثل گرسنگی و تشنگی هستن که به تن مربوط می‌شن و یک سری هم تمایلات روحی و روانی مثل ثروت‌طلبی، قدرت‌خواهی و میل جنسی.

نیازهای جسمی مثل معده آدم یه «سقف طبیعی و گنجایش مشخص» دارن.

وقتی بعد از یه روز سخت خیلی گرسنه‌ای و یه بشقاب چلوکباب یا آش داغ می‌خوری، معده‌ت پیام سیری میده؛ اون لحظه دیگه حتی اگه سفره شاهانه رو هم بذارن جلوت، نه تنها دلت نمی‌خواد، بلکه بوی غذا حالت رو بد هم می‌کنه!

حالا استاد مطهری این سوال طلایی رو می‌پرسن: آیا میل جنسی و چشم‌چرانی و کشش‌های روانی آدم هم مثل معده با خوردن و دیدن سیر می‌شن؟

جواب فیلسوف بزرگ با قطعیت تمام یه «نه» بزرگه!

روح انسان به اقیانوس بی‌نهایت وصله؛ یعنی هر چیزی که به روان و خیال آدم گره بخوره، هیچ سقفی براش وجود نداره و هر چی بیشتر بهش بدی، گرسنه‌تر می‌شه.

اگه تمام کوه‌های طلای دنیا رو بریزی توی حساب یه آدم حریص، فردا صبح باز نقشه می‌کشه چطور طلای سیاره بعدی رو هم تصاحب کنه!

یا اگه به یه پادشاه قدرت‌طلب تمام آسیا رو بدی، شب خواب فتح اروپا و آمریکا رو می‌بینه و باز هم دلش آروم نمی‌گیره.

غریزه جنسی هم توی بخش روانی خودش دقیقا همون‌جوریه؛ یعنی یه حس تنوع‌طلب و سیری‌ناپذیر!

درست همین جا شهید مطهری می‌رن سراغ نقد یکی از پرآوازه‌ترین نظریه‌های روان‌شناسی قرن بیستم؛ یعنی حرف‌های زیگموند فروید اتریشی.

فروید اومد یه فرمول به ظاهر شیک داد دست دنیا و گفت تمام بیماری‌های عصبی، عقده‌ها، پرخاشگری‌ها و افسردگی‌های آدم متمدن مال اینه که دین و اخلاق، جلو میل جنسی دیوار کشیدن و سرکوبش کردن.

نسخه فروید خیلی ساده و وسوسه‌انگیز بود: تمام دیوارهای حیا و پوشش و اخلاق رو بریزین پایین، آزادی مطلق جنسی بذارین تا آدم‌ها عقده‌ای نشن، چشم و دلشون سیر بشه و آرامش برگرده به شهر!

دنیا هم با ذوق کف زد و این نسخه رو خرید؛ اما استاد شهید مطهری با یه مثال عینی، کلاه گشادی که سر بشریت رفته بود رو رو می‌کنن:

فرض کن وسط یه دشت خشک و شب تاریک، یه آتیش تند افتاده به جون بوته‌ها.

اگه یه نفر بیاد بشکه بشکه بنزین و خروار خروار هیزم خشک بریزه روی زبونه‌های آتیش و داد بزنه «دارم هیزم می‌دم تا آتیش سیر بشه و بخوابه!» تو به عقل اون آدم نمی‌خندی؟!

غریزه جنسی توی سطح اجتماع دقیقا مثل همون آتیشه و نگاه‌های تحریک‌آمیز، لباس‌های نیمه‌برهنه و تبلیغات وسوسه‌گر مثل بنزین و هیزم خشک!

با ریختن هیزم بیشتر، آتیش خاموش نمی‌شه؛ برعکس، زبونه می‌کشه تا سقف آسمون و تمام آرامش روانی خونه و شهر رو خاکستر می‌کنه.

شهید مطهری به همین استدلال نظری قناعت نمی‌کنن و میرن سراغ کارنامه واقعی غرب توی دهه‌های اخیر که نسخه فروید رو مو‌به‌مو اجرا کرد.

توی اروپا و آمریکا، تمام سدهای اخلاقی و پوشش رو شکستن؛ از ساحل‌ها و خیابون‌ها تا داخل دانشگاه‌ها، مجله‌ها، سینما و کلوپ‌های شبانه پر شد از آزادی کامل جنسی و نمایش تن.

حالا نتیجه اون آزمایش پنجاه‌ساله چی شد؟ آیا روان‌پزشک‌های غرب بیکار شدن و قرص‌های آرام‌بخش جمع شد؟

آمار رسمی خود دادگاه‌ها و کلینیک‌های اروپا و آمریکا فریاد می‌زنه که ماجرا دقیقا برعکس شد.

توی جامعه‌ای که چشم هر صبح تا شب با صدها تصویر مهیج و عریان بمباران می‌شه، مغز یه پدیده عجیب پیدا می‌کنه به اسم «خستگی و بی‌حسی جنسی».

وقتی زیبایی‌های معمولی دیگه مغز تحریک‌شده رو راضی نمی‌کنه، آدم‌ها برای اینکه دوباره یه ذره هیجان حس کنن، پناه می‌برن به عجیب‌ترین انحراف‌ها؛ از خشونت و آزارگری جنسی و فیلم‌های هرزه‌نگاری خشن گرفته تا رابطه با همجنس و بی‌رحمی به کودکان!

چرا این بلا سر اعصاب آدم میاد؟

استاد مطهری یه حقیقت تلخ بیولوژیکی رو یادآوری می‌کنن: چشم و خیال آدم مثل یه اسب وحشیه که صد کیلومتر جلوتر از توان بدنی و شرایط واقعی زندگی می‌تازه.

وقتی یه دانشجوی بیست‌ساله یا یه کارمند توی اتوبوس و پیاده‌رو و فضای مجازی هر روز با ده‌ها منظره تحریک‌آمیز روبه‌رو می‌شه، سیستم عصبی‌ش دستور آماده باش جنسی می‌فرسته؛ اما توی دنیای واقعی نه همسر دائمی داره و نه شرایطش جور درمیاد.

این جنگ تموم‌نشدنی بین «چشم همیشه تحریک‌شده» و «دست همیشه بسته»، هر روز مثل پتک می‌کوبه روی سیستم اعصابش، تمرکز درس و کارش رو می‌دزده و شب با قلب پرتپش و روان زخمی رهاش می‌کنه.

تازه شهید مطهری یه مقایسه شاهکار دیگه هم بین شرق باحیا و غرب برهنه می‌کنن که دل هر آدم باذوقی رو می‌لرزونه.

چرا توی ادبیات و فرهنگ قدیم شرق، داستان‌هایی مثل «لیلی و مجنون»، «شیرین و فرهاد» و اون همه غزل‌های عارفانه سوزان متولد می‌شد، اما توی غرب مدرن عشق رمانتیک خشکیده؟

اینجاست که شهید مطهری توی فصل سوم کتاب یک تحلیل ادبی و روان‌شناختی درخشان درباره «تفاوت عشق حقیقی با هوس زودگذر» ارائه میدن.

هوس یه شعله کوتاه‌عمره که فقط بدن و زیبایی دم‌دست رو می‌خواد و به محض رسیدن، مثل کبریت خاموش می‌شه و جاش رو دلزدگی می‌گیره.

اما عشق واقعی یه آتش مقدسه که توی عمق جان آدم روشن می‌شه؛ روح معشوق رو می‌پرسته، حس تغزل و شعرهای آسمانی حافظ و سعدی و نظامی رو بیدار می‌کنه و انسان رو از خودپرستی نجات می‌ده!

توی فرهنگ حیا و پوشش، چون زیبایی معشوق پشت پرده احترام و دست‌نیافتنی بودن قرار داشت، خیال و دل عاشق فرصت پیدا می‌کرد زیبایی روحانی و وفاداری عمیق رو پرورش بده؛ همین فاصله و حرمت بود که از یه کشش ساده، شاهکارهای ادبی و اخلاقی می‌ساخت!

اما وقتی همه‌چیز توی خیابون حراج بشه و هیچ راز و حریمی نمونه، عشق پاک فرصت رشد پیدا نمی‌کنه و جاش رو «تنوع‌طلبی سرد و رابطه‌های پنج‌دقیقه‌ای» می‌گیره.

اسلام وقتی قانون پوشش رو میاره، در واقع برای روان تک‌تک ما یه «قرنطینه آرامش» می‌سازه؛ می‌گه زیبایی و لذت جنسی مال اتاق گرم خانواده باشه تا وقتی قدم می‌ذاری توی خیابون و دانشگاه و محل کار، اعصاب و ذهنت توی صلح و امنیت بمونه و دل‌ها هنوز توان تجربه‌کردن عشق واقعی رو داشته باشن.

از خونه تا محیط کار؛ چطور لذت بی‌قید هم خانواده رو ویران می‌کنه هم کار رو

یه صبح دوشنبه داخل دو تا ساختمان کنار هم رو ببین تا فرق دو تا تمدن رو توی پنج ثانیه لمس کنی.

توی ساختمان اول، یک بیمارستان جراحی یا یک شرکت مهندسی رو می‌بینی که تیم زن و مرد با لباس مرتب، متین و پوشیده پشت میزها و مانیتورها نشستن؛ ذهن‌ها صافه، بحث‌ها درباره جزئیات نقشه و نجات جون بیماره و کوچک‌ترین تنش یا شوخی سبک توی فضا نمی‌چرخه.

اما توی ساختمان دوم، راهروها بیشتر شبیه سالن مد و مسابقه نمایشه؛ هر صبح ساعت اول می‌ره پای چک کردن آرایش و ست کردن لباس‌های تنگ و جلب نگاه همکارهای اتاق روبه‌رو، کار ارباب‌رجوع پشت گوش می‌افته و وسط جلسه تخصصی، نگاه‌ها جای اینکه دنبال عدد و ارقام پروژه باشه، اسیر چهره و اندام آدم‌هاست.

استاد شهید مرتضی مطهری توی ادامه بخش سوم کتاب «مسئله حجاب»، دقیق می‌ذارن روی همین دوتا تصویر و رکن دوم و سوم فلسفه پوشش رو باز می‌کنن؛ یعنی «استحکام خانواده» و «توان کار و تولید جامعه».

شهید مطهری تمدن انسان رو به یک درخت تنومند تشبیه می‌کنن که هر چقدر هم شاخ و برگ‌های براق و برج‌های شیشه‌ای داشته باشه، اگه ریشه‌ش توی خاک سست بشه، با اولین باد تند خشک می‌شه و می‌افته روی زمین؛ ریشه این درخت همین «کانون خانواده» هست.

توی اینجا استاد مطهری دوتا نقشه مهندسی خانواده رو می‌ذارن روبه‌روی هم تا خودت قضاوت کنی.

نقشه اول، نظام اسلامیه که یه مرز قرمز هوشمندانه بین «خونه» و «خیابون» کشیده؛ اسمش هست «تحدید التذاذ به کانون خانواده (یعنی محدود کردن لذت‌جویی جنسی به خانه)».

توی این مدل، وقتی پا می‌ذاری بیرون از خونه توی کوچه، بازار، اداره و کلاس دانشگاه، فضا صددرصد برای کار و فکر و معامله‌ست؛ زن و مرد مثل دوتا همکار محترم و دوتا انسان فکور کنار هم کار می‌کنن و هیچ نمایش و تحریک جنسی توی ویترین عمومی نیست.

حالا تمام گرمای عاطفی، دلربایی‌ها، آرایش، زیبایی و لذت جنسی جمع می‌شه و با تمام توان می‌ره توی خونه، زیر سقف پیمان زناشویی.

نتیجه شگفت‌انگیز این مهندسی چیه؟

مرد وقتی شب برمی‌گرده خونه، چشم و دلش توی خیابون با صدتا تصویر تحریک‌کننده بمباران نشده؛ همسرش توی نگاهش تک و تازه می‌مونه، خونه می‌شه بهشت آرامش و عشقشون حتی تا موهای سفید پیری هم سرد و تکراری نمی‌شه.

حالا نگاه کن به نقشه دوم؛ یعنی مدل غربی «تَبَرُّج عمومی (خودنمایی در برابر نامحرمان) و رها بودن لذت توی خیابون».

اینجا دیگه لذت توی خونه قفل نیست، بلکه از اتاق خواب ریخته بیرون توی مترو، خیابون، سینما، کافه و صفحه گوشی.

یه مرد متاهل رو ببین که هر روز صبح وقتی از در خونه میاد بیرون، توی خیابون و محل کار رایگان و بی‌زحمت با ده‌ها دختر و زن بزک‌کرده، رنگ‌آمیزی‌شده و نیمه‌برهنه روبه‌رو می‌شه که هیچ مسئولیت و خستگی خونه‌داری هم ندارن.

مغز این مرد ناخودآگاه دست به کار می‌شه و یه مقایسه ظالمانه می‌سازه؛ زن فداکار خودش رو که توی خونه بوی پیازداغ میده، پاش ورم کرده و دنبال مشق بچه‌ها دویده، مقایسه می‌کنه با اون دکورهای بزک‌کرده خیابون.

همسرش آروم‌آروم توی چشمش رنگ می‌بازه، بهانه‌گیری و قهر شروع می‌شه و یه کم بعد با بهانه «تفاهم نداریم»، کانون یه خونه گرم زیر پا له می‌شه!

اما فاجعه دوم این نقشه از قبلی هم تلخ‌تره؛ یعنی «مرگ انگیزه ازدواج توی نسل جوان».

بذار رک و روراست حساب کنیم: تشکیل خانواده یعنی پذیرفتن بار سنگین مسئولیت؛ یعنی پیدا کردن مسکن، تامین خرج زندگی، مهریه، نفقه، شب‌بیداری‌های بچه‌داری و تعهد یک عمر وفاداری.

حالا اگه توی یه جامعه، پسر جوان بتونه توی کافه و خیابون و شبکه‌های اجتماعی بدون اینکه حتی یک قرون مسئولیت قانونی قبول کنه یا پای تعهدی رو امضا بزنه، هر روز از تماشا و رابطه‌های ارزان و چندروزه لذت ببره، دیگه چه عقلی می‌گه بره زیر بار سنگین ازدواج و مسئولیت خانواده؟!

نتیجه همین می‌شه که شهید مطهری سال‌ها قبل پیش‌بینی فرمودن و امروز توی اروپا و آمریکا با چشم می‌بینیم: جوان‌ها تا چهل‌سالگی ازدواج نمی‌کنن، بچه‌ها توی خونه‌های بی‌ثبات یا زیر دست مادرهای تنها بزرگ می‌شن و نرخ جمعیت می‌افته زیر خط انقراض!

تازه توی همین بزنگاه، استاد مطهری می‌چرخن سمت رکن سوم فلسفه حجاب؛ یعنی «قدرت کار، علم و بهره‌وری اجتماعی».

هر جامعه‌ای برای اینکه گدا و محتاج دیگران نمونه، باید مهندس، پزشک، کشاورز، استاد و صنعتگرهای باهوش و متمرکز داشته باشه.

اسلام یه قاعده ساده اما طلایی داره: «لذت مال خونه، کار و جدیت مال جامعه!»

وقتی این دوتا با هم قاطی بشن و فضای اداره و دانشگاه تبدیل بشه به نمایشگاه طنازی و رقابت ظاهری، انرژی فکری مغزها هدر می‌ره.

به جای اینکه جراح حواسش جمع رگ‌های قلب بیمار باشه یا دانشجو دنبال حل فرمول باشه، ساعت‌های طلایی جوونی صرف نگاه‌های دزدکی، حسادت‌های ظاهری و لاس‌زدن‌های بیهوده می‌شه.

اینجا یه عده پوزخند می‌زنن و یه ایراد تاریخی به ظاهر محکم می‌گیرن که خیلی‌ها توی جوابش می‌مونن: «آقا! پس چطور غرب بدون حجاب تونست هواپیما بسازه، دانشگاه تاسیس کنه و موشک بفرسته فضا؟»

استاد شهید مرتضی مطهری با یه دست‌فرمان تاریخی درخشان، مچ این مغالطه رو وسط میدون می‌گیرن!

می‌فرماین برین کتاب‌های تاریخ رنسانس و قرن هجدهم و نوزدهم اروپا رو باز کنین و عکس‌های کارخونه‌دارها، دانشمندها و خیابون‌های لندن و پاریس زمان «انقلاب صنعتی» رو نگاه کنین!

وقتی غرب داشت موتور بخار و برق و قطار و دانشگاه‌های مدرن رو می‌ساخت و به قله تولید و علم می‌رسید، زن و مرد اروپایی هنوز لباس‌های فوق‌العاده پوشیده، سنگین و رسمی می‌پوشیدن و فرهنگ کار سخت و انضباط اخلاقی حاکم بود!

برهنگی خیابانی و انقلاب جنسی، تازه از دهه‌های میانی قرن بیستم به بعد توی غرب منفجر شد؛ یعنی دقیقا بعد از اینکه کارخانه‌ها و ثروتشون ساخته شده بود و از همون روز به بعد، مثل موریانه افتاده به جون تمدنشون و داره بهره‌وری، تمرکز خانواده و سلامت اعصابشون رو می‌خوره!

پس اسلام با آوردن پوشش، محیط اجتماع و کار رو از سم حواس‌پرتی جنسی تمیز نگه می‌داره تا زن و مرد بتونن تمام هوش و توانشون رو بذارن پای ساختن دنیای آباد و شریف.

قیمت الماس و تله آزادی؛ آیا حجاب نصف جامعه رو فلج می‌کنه؟

از جلوی یک طلافروشی لوکس توی بازار که رد می‌شی، یه نگاه به ویترینش بنداز؛ یه تیکه سنگ ریز به اسم الماس رو گذاشتن پشت شیشه ضدگلوله، زیر نور مخملی و با دوتا قفل فولادی و دزدگیر ازش محافظت می‌کنن.

دوتا قدم اون‌ورتر توی پیاده‌رو، سنگ‌ریزه و قلوه‌سنگ‌های خیابون همین‌جوری توی گل‌ولای ریخته روی زمین و زیر کفش رهگذرها له می‌شه، بی‌اینکه حتی یه نفر دولا بشه یکیش رو برداره بذاره توی جیبش!

چرا الماس چند سانتی انقدر عزیزه و سنگ پیاده‌رو هیچ ارزشی نداره؟

قانون اقتصاد و روان‌شناسی یک کلمه می‌گه: هر چیزی که کمیاب، پنهان و سخت‌به‌دست‌اومدنی باشه، آدم براش سر و دست می‌شکنه و حاضر می‌شه تمام ثروتش رو بده پاش؛ اما هر چیزی که مفت و رایگان بریزی سر چهارراه، ارزشش می‌شه صفر!

استاد شهید مرتضی مطهری از دل همین مثال ساده، رکن چهارم فلسفه پوشش رو می‌کشن بیرون؛ یعنی «بالا بردن ارزش انسانی و کرامت زن».

وقتی زن توی جامعه با لباس باوقار و حریم حجاب راه می‌ره و اجازه نمیده زیبایی‌های تنش بشه تماشاخونه رایگان رهگذرهای هوس‌باز، یه پیام صامت اما رعدآسا مخابره می‌کنه.

به هر مردی می‌فهمونه که من ویترین مجانی خیابون نیستم؛ اگه می‌خوای وارد دنیای عاطفی من بشی، باید مردونه بیای جلو، شجاعت خواستگاری داشته باشی، تعهد مادام‌العمر بدی، احترام بذاری و بهای صداقتت رو توی زندگی مشترک بپردازی!

درست برعکسش رو توی فرهنگ برهنگی و بی‌حیایی می‌بینیم؛ جایی که زن خودش رو مثل کالای تخفیف‌خورده می‌ذاره توی دسترس نگاه همه، به خیال اینکه داره دلبری می‌کنه و عزیز می‌شه!

اما واقعیت تلخیه: مردی که بدون زحمت و تعهد به تماشای صدتا زیبایی عادت کرده، دیگه انگیزه‌ای برای احترام واقعی نداره؛ توی چنین فرهنگی، زن فقط تا روزی که پوستش صافه و بیست‌ساله هست تحسین ظاهری می‌بینه و به محض اینکه اولین چروک پیری افتاد گوشه چشمش، مثل دستمال مصرف‌شده پرت می‌شه توی تنهایی خانه‌های سالمندان!

در حالی که زنی که باوقار، حیا و قدرت فکر زندگی کرده، هر چی موهاش سفیدتر می‌شه، احترام و نفوذش توی قلب همسر، بچه‌ها و کل جامعه چند برابر می‌شه.

تازه همین جاست که شهید مطهری پرده رو از یه فریب بزرگ به اسم «تساوی غربی زن و مرد» کنار می‌زنن.

فلسفه مادی غرب ادعا کرد برای اینکه زن با مرد برابر بشه، باید دقیق مثل مرد لباس بپوشه، وارد خشن‌ترین کارهای معدن و کارخونه بشه و از ظرافت‌های زنانه‌ش دست بکشه؛ ولی هم‌زمان همون زن رو کرد ابزار عکس‌های تبلیغاتی برای فروش لاستیک ماشین و خمیردندان!

اما اسلام گفت زن و مرد توی کرامت انسانی، رشد معنوی و حقوق برابرن، ولی شکل وظایفشون توی زندگی متناسب با آفرینش لطیف زن و توان مرده؛ حجاب همون سپریه که اجازه میده زن توی جامعه به خاطر اندیشه و تخصصش دیده بشه، نه مثل یه مجسمه تزئینی.

حالا استاد مطهری توی بخش چهارم کتاب، مستقیم می‌رن تو دل پرچالش‌ترین سوال‌هایی که مخالف‌های حجاب توی جلسات دانشگاهی و روزنامه‌ها تکرار می‌کردن.

ایراد اول اینه: «حجاب با آزادی فردی انسان مخالفه! هر آدمی صاحب بدن خودشه و باید آزاد باشه هر مدلی دوست داره لباس بپوشه و کسی حق نداره به پوشش دیگران کار داشته باشه!»

شهید مطهری این مغالطه قشنگ رو با یه پرسش بیدارکننده باز می‌کنن: کدوم آزادی؟ آزادی حیوانی برای هر کاری که دلمون خواست، یا آزادی انسانی؟

آزادی وقتی مقدسه که راه رشد عقل، علم، اخلاق و امنیت جامعه رو باز کنه؛ وگرنه توی هیچ کشور آزادی توی دنیا به کسی اجازه نمی‌دن به اسم «من صاحب دست خودمم»، توی پمپ بنزین فندک روشن کنه یا با سرعت دویست کیلومتر توی پیاده‌رو رانندگی کنه!

تازه کی گفته نوع پوشش توی خیابون یه کار صددرصد شخصیه که به کسی ربطی نداره؟!

گوش و بینی رو می‌شه بست، اما چشم آدم توی کوچه و اداره و کلاس درس در و پنجره نداره که ببنده؛ وقتی کسی با پوشش تحریک‌آمیز و آرایش تند میاد توی فضای عمومی، داره به زور آرامش فکری، تمرکز ذهنی و امنیت عاطفی بقیه شهروندها رو بمباران می‌کنه و کانون خونه‌های مردم رو به خطر میندازه.

پس حجاب نه تنها دشمن آزادی نیست، بلکه پاسدار آزادی عقل و آزادی آرامش روان همگانی در برابر تجاوز هوس‌های سرکشه!

اما ایراد دوم از اون هم پرهیاهوتر بوده و توی تاریخ خودمون هم دستاویز دیکتاتورهایی مثل رضاخان و آتاتورک شد: «حجاب یعنی خونه‌نشین کردن زن، راکد گذاشتن استعدادها و فلج کردن نصف جمعیت کشور!»

پاسخ استاد شهید مطهری اینجا مثل پتک می‌کوبه روی خلط‌های عمدی: کدوم آیه قرآن، کدوم روایت پیامبر اکرم (ص) و کدوم فقه معتبر گفته زن مسلمان حق نداره از خونه بیاد بیرون و درس بخونه یا کار کنه؟!

شما عمدا دوتا کلمه کاملا متضاد یعنی «حبس و زندان» رو چسبوندین به «پوشش و عفاف» تا مردم رو گول بزنین!

اسلام که تمام ابواب علم، تجارت، طبابت، تدریس، کشاورزی و فعالیت‌های خیر و اجتماعی رو برای زن باز گذاشته، چطور با یه روسری و بالاپوش متین مانع پیشرفت زن می‌شه؟!

یه لحظه چشم‌هات رو باز کن و زندگی واقعی اطراف رو ببین؛ کدوم زن وقت و هوش بیشتری برای کشف علمی، مدیریت و خدمت داره؟

زنی که توی فرهنگ مدپرستی و تبرج، هر صبح دو ساعت پای آینه دنبال ست کردن رنگ لباس و مدل مو و نگرانی از چشم همکارهاست و تمام ثروت و ذهنش خرج اینه که مبادا توی مسابقه زیبایی جا بمونه؟

یا بانوی محجبه باوقاری که با خیال راحت و پوشش آراسته میاد توی بیمارستان، دانشگاه و پژوهشگاه و صددرصد هوشش رو می‌ذاره روی حل مسئله علمی و ساختن فردای کشورش؟!

واقعیت اینه که خودنمایی و مصرف‌گرایی مده که مغز و زمان زن رو فلج و اسیر می‌کنه، نه حجابی که ذهن رو از بردگی ویترین آزاد می‌سازه!

اما توی همین بخش چهارم کتاب، استاد شهید مطهری می‌رسن به ایراد سوم که توی جمع‌های دانشگاهی خیلی تیز مطرح می‌شه و ظاهرش خیلی طرفدار عدالته:

«اگه شما می‌گین زن و مرد توی کرامت و حقوق انسانی برابرن، پس چرا فقط زن باید مو و بدنش رو بپوشونه، اما مردها می‌تونن آستین‌کوتاه بپوشن و سرشون باز باشه؟ این تبعیض به ضرر زن نیست؟!»

شهید مطهری برای حل این گره، اول یه اصل حقوقی روشن رو می‌ذارن روی میز: تساوی به معنی «برابری توی ارزش و تعادل وظایفه»، نه کپی‌برداری کورکورانه بدون دیدن ساختار خلقت زن و مرد!

چطور؟ به دو تا دلیل روشن روان‌شناسی و قانونی نگاه کن.

دلیل اول برمی‌گرده به تفاوت کلید تحریک غریزه توی مرد و زن؛ با مشاهده تمام یافته‌های علمی و زندگی واقعی می‌بینیم تحریک جنسی مردها بی‌نهایت بیشتر از راه «چشم و دیدن» اتفاق می‌افته، در حالی که زیبایی و ظرافت تن زن به صورت طبیعی کانون جذابیت و دلبری آفریده شده.

هیچ‌وقت ندیدی که دیدن موی سر یا دست یه مرد عادی توی خیابون تعادل اعصاب زن‌ها رو به هم بریزه و بازار چشم‌چرانی راه بندازه؛ اما برعکس، آشکار شدن جاذبه‌های تن زن در عرض چند ثانیه سیستم عصبی و تمرکز مردها رو به هم می‌ریزه!

دلیل دوم که خیلی‌ها ازش غافلن اینه که اسلام یه حکم یک‌طرفه نداده و مردها رو ول نکرده به امون خدا!

قرآن کریم توی سوره مبارکه نور، اول از همه یقه مردها رو می‌گیره و قبل از اینکه حتی یک کلمه درباره پوشش زن بفرماین، سخت‌ترین تکلیف درونی یعنی «کنترل چشم و پایین انداختن نگاه» رو می‌ذارن روی دوش مردها!

از اون طرف هم مرد اجازه نداره با لباس‌های تنگ، بدن‌نما، آرایش‌های فریبنده یا خودنمایی هوس‌انگیز دنبال فریب و تحریک زن‌ها بیفته؛ و توی خانواده هم تمام بار سنگین خرج خونه، مهریه و امنیت اقتصادی گذاشته شده گردن مرد.

پس پوشش موی سر و اندام زن به معنی کمتر بودن ارزش زن نیست؛ برعکس، مثل زره‌پوش کردن الماس توی ویترین به معنی بالا بودن قدر و قیمت زیبایی زنه!

مغالطه «ممنوعه شیرین‌تره» و تهمت بی‌اعتمادی به زن

وسط ظهر داغ مردادماه توی کویر، سه‌ساعت تمام پیاده راه رفتی؛ لبت ترک خورده و گلویت مثل کاغذ خشک شده.

حالا وارد یه اتاق می‌شی؛ یه نفر جلوی چشمت یه پارچ بلوری پر از آب یخ می‌ذاره که صدای تلق‌تلق قالب‌های یخ و سرمای قطره‌های عرق روی شیشه‌ش دیوونت می‌کنه، بعد هم همون آدم یه چوب‌دستی می‌گیره دستش، وامیسته بالای سر پارچ و داد می‌زنه: «بشین نگاه کن ولی حق نداری حتی یه قطره بخوری!»

اون لحظه دیوونه می‌شی یا نه؟ معلومه که آتیش عطشت صد برابر می‌شه و دوست داری بزنی پارچ رو قاپ بزنی!

اما حالا یه حالت دیگه رو بذار کنارش: توی یک محیط آروم و خنک با دوستات نشستی، هیچ خبری از پارچ یخ و تشنگی کاذب نیست و هم‌زمان توی خونه‌ت یه یخچال پر از آب سالم و خنک منتظرته که هر وقت دلت خواست بنوشی.

آیا توی این دو تا فضا، حرص و ولع آدم یکسانه؟

استاد شهید مرتضی مطهری با همین تصویر فراموش‌نشدنی، دست می‌ذارن روی یکی از مشهورترین سفسطه‌های روان‌شناسی عصر ما یعنی استفاده غلط از ضرب‌المثل معروف عربی «الانسان حریص علی ما منع (انسان نسبت به هر چی که ازش منع بشه حریص‌تر می‌شه)».

طرفدارهای بی‌حجابی توی سخنرانی‌ها و مقاله‌ها می‌گن: آقا هر چی روی زن پارچه بکشی و محدودیت بذاری، کنجکاوی و حرص مرد بیشتر می‌شه؛ اما اگه مثل اروپا حجاب رو برداری، دو روزه همه چیز عادی می‌شه، چشم و دل مردها سیر می‌شه و آرامش برقرار می‌شه!

شهید مطهری لبخند می‌زنن و می‌فرماین اصل این جمله روان‌شناسی که آدم روی ممنوعه‌ها حساس می‌شه درسته، ولی شما توی مصداقش صددرصد برعکس گرفتین!

کِی ممنوعیت باعث انفجار حرص و جنون می‌شه؟

وقتی که «منع همراه با تحریک و عرضه مدام» باشه! یعنی مثل همون پارچ آب یخ وسط کویر، دائم جلوی چشم آدم رژه بری، تحریکش کنی، تبلیغ کنی و آتیش شهوتش رو روشن کنی، بعد بگی قانون یا پول یا شرایط نمی‌ذاره بهش برسی!

در حالی که اسلام سراغ راه دوم رفته؛ یعنی «حذف سرچشمه تحریک توی فضای عمومی، همراه با باز گذاشتن مسیر سالم و حلال در خانواده»!

استاد مطهری ازت می‌پرسن: توی دنیای واقعی الان، کجا منع همراه با تحریک اتفاق افتاده؟ توی جامعه اسلامی یا توی تمدن غربی؟

توی شهرهای غرب، بدن عریان زن روی بیلبورد، توی فیلم، کنار خیابون و توی مدرسه بیست‌وچهارساعته چشم و روان آدم‌ها رو بمباران می‌کنه، اما توی عالم واقع نه پول و نه قانون و نه شرافت اجازه نمیده هر مردی به هر زنی که دید دست‌درازی کنه؛ پس هر روز عطش بدون جواب روی هم تلنبار می‌شه!

اما ادعای مسخره «توی غرب چشم و دل سیر شده» با یه نگاه به آمار روز روشن می‌شه که دروغ محضه؛ کدوم سیری؟!

اگه چشم و دلشون سیر شده بود، چرا صنعت پورنوگرافی توی همون کشورها میلیارد دلاری شده، چرا کلوب‌های انحرافی هر روز شلوغ‌تر می‌شه و چرا آمار تجاوز و آزار خیابانی توی پایتخت‌های آزادی پوشش بیداد می‌کنه؟

مثال شهید مطهری دقیق مثل یه تیر می‌شینه به هدف: کسی که توی برهنگی دنبال سیر شدن می‌گرده، درست شبیه مریضیه که از وسط دریا آب شور می‌نوشه؛ هر لیوانی که می‌خوره خیال می‌کنه قراره تشنگیش بخوابه، اما تشنه‌تر و هلاک‌تر می‌شه!

در مقابل، توی جامعه باحیا و محجبه، وقتی یه خانم پزشک یا استاد یا همکار با وقار و پوشش اسلامی میاد توی محیط کار، اصلا جرقه‌ای روشن نمی‌شه که نیاز به سرکوب داشته باشه؛ همکارها ذهنشون درگیر کار و تخصصشه و انرژی جنسی ذخیره می‌مونه برای خونه.

البته استاد مطهری یه نکته طلایی هم از امام جعفر صادق (ع) توی کتاب کافی نقل می‌کنن تا کسی حیا رو با خجالت احمقانه اشتباه نگیره.

امام صادق (ع) فرمودن حیا دو جوره؛ یکیش حیای برخاسته از عقله که نشونه‌ش علم و عفاف و وقاره و یکیش حیای ناشی از حماقته که همون کم‌رویی الکی و ترس بی‌جاییه که باعث می‌شه آدم نتونه سوال شرعی یا علمی بپرسه و از حقش دفاع کنه.

حجاب اسلامی مظهر اون حیای عاقلانه و مقتدره، نه گوشه‌نشینی و خجالت ترسوها!

اما شبهه آخری که توی این فصل شهید مطهری جراحیش می‌کنن، این زخم عاطفیه که خیلی وقت‌ها دل دخترها و زن‌ها رو به درد میاره: «اصلا چرا زن باید خودش رو بپوشونه؟ مگه زن مایه شرمندگی یا آدم خطاکاره که پنهانش کنن؟ این یعنی بی‌اعتمادی و توهین به زن!»

پاسخ استاد شهید مطهری توی دوتا تمثیل انقدر شیرینه که دیگه هیچ جایی برای سوتفاهم نمی‌ذاره.

اولین تمثیل: فرض کن توی خونه‌ت دوتا وسیله داری؛ یکی سطل زباله گندیده و کفش‌های گلی که می‌ذاری پشت در انبار و قفلش می‌کنی و یکی هم گردنبند مروارید و سند خونه و طلاهای خانوادگی که می‌ذاری داخل گاوصندوق رمزدار و محکم نگهش می‌داری.

حالا هیچ آدم عاقلی توی عالم پیدا می‌شه بگه چون طلاها رو توی گاوصندوق گذاشتی و روش رو پوشوندی، پس از طلا متنفری یا به طلا توهین کردی و بی‌اعتماد بودی؟!

نه والله! آدم چیزهای کثیف رو قایم می‌کنه تا گندش درنیاد، اما گوهرهای گرون‌بها رو می‌پوشونه تا دست ناپاک بهش نخوره و قیمتش حفظ بمونه!

دومین تمثیل: یک باغبان زحمتکش رو ببین که دور باغ سرسبز سیب و انگورش یه دیوار محکم می‌کشه.

آیا باغبان با درخت‌های میوه‌ش دشمنه و بهشون بی‌اعتمادی داره، یا می‌خواد گرگ و دزد و رهگذرهای ولگرد نتونن شاخه‌های گل و میوه‌ش رو بشکنن و لگدمال کنن؟!

توی فرهنگ قرآن و اهل‌بیت (ع)، زن گوهر لطیف و باغ گل آفرینشه؛ همون‌طور که امیرالمؤمنین علی (ع) توی نامه تاریخی به فرزندشون امام حسن مجتبی (ع) فرمودن: «زن یک گل لطیف بهاریه، نه یک کارپرداز خشن و پهلوان جنگی».

حجاب اون حصار احترام دور باغ لطیف زنه تا هیچ چشم هرزه و دست نااهلی جرات نکنه گل شخصیت زن رو به ارزانی پرپر کنه.

انقلاب واژه‌ها؛ چرا قرآن «سِتر» رو گفت و «حجاب» مخصوص خانه پیامبر (ص) بود؟

یه روز غروب توی کتابخونه قدیمی یک مدرسه علمی، گردوغبار روی قفسه کتاب‌های فقهی چهارده قرن شیعه رو تکون بده و جلدهای قطور شیخ طوسی، محقق حلی، شهید اول، شهید ثانی و صاحب جواهر رو بذار روی میز.

فهرست کتاب‌های این فقهای بزرگ رو از خط اول تا خط آخر ورق بزن و دنبال کلمه «کتاب الحجاب» بگرد؛ هر چی بگردی، حتی یک صفحه هم با این عنوان پیدا نمی‌کنی!

تعجب کردی؟! آخه چطور کتابی که قرار بوده پر از بحث حجاب باشه، توی فهرست‌های قدیم اصلا اسمی از حجاب نیاورده؟

پاسخ شگفت‌انگیز اینه که توی تمام فقه اصیل شیعه، اسم اون بخش همیشه «کتاب السِتر و الساتِر (یعنی پوشش و پوشاننده)» بوده، نه «حجاب»!

استاد شهید مرتضی مطهری وقتی توی بخش پنجم کتاب «مسئله حجاب» از فلسفه و روان‌شناسی میان داخل فقه و تفسیر قرآن، با همین کلید لغوی یه زلزله فکری راه میندازن که خیلی از سوءتفاهم‌های چندصدساله رو پاک می‌کنه.

«حجاب» توی زبان عربی اصیل اصلا به معنی روسری، مانتو یا لباس پوشیدن نیست؛ حجاب یعنی «پرده ضخیم و دیوار حائل بین دو نفر که پشتش قایم بشی».

حتی وقتی سراغ قرآن کریم می‌ری، می‌بینی کلمه «حجاب» هشت بار توی آیه‌های مختلف اومده، ولی هیچ‌کدومش درباره پوشش زن توی خیابون نیست؛ به جز یک آیه خاص توی سوره احزاب (آیه ۵۳) که معروف شده به «آیه حجاب».

توی اون آیه خداوند می‌فرماین وقتی از همسران پیامبر اکرم (ص) ظرف یا وسیله‌ای می‌خواین، از پشت پرده یعنی «من وراء حجاب» ازشون بگیرین.

چرا این دستور سخت فقط درباره همسران پیامبر اکرم (ص) اومد؟

راز تاریخیش رو شهید مطهری این‌جوری باز می‌کنن: خانه پیامبر (ص) در مدینه فقط یک خونه شخصی معمولی نبود؛ مقر حکومت اسلامی، محل رفت‌وآمد سران قبایل، پاتوق فقرا و مهمان‌ها و حتی جای سرک کشیدن منافق‌های بددل بود.

خداوند برای اینکه حریم خصوصی و قداست بیت نبوت حفظ بمونه و دهان منافق‌ها برای شایعه‌سازی علیه همسران پیامبر (ص) بسته بشه، دستور ویژه دادن که مردم برای گرفتن وسیله با همسران حضرت روبه‌رو نشن و پشت پرده حریم بمونه.

اما برای بقیه زن‌های مسلمان، قرآن هرگز فرمان نداد پشت پرده بشینن و از در نیان بیرون؛ بلکه از کلمه‌های «ستر (پوشش اندام)»، «خُمار (روسری و مقنعه بلند)» و «جِلباب (چادر یا بالاپوش سرتاسری)» استفاده فرمودن.

تاسف استاد مطهری اینجاست که توی قرن‌های بعد، به جای کلمه دقیق «ستر»، واژه سنگین «حجاب» جا افتاد و همین اشتباه واژگانی، بهونه داد دست منتقدها که بگن اسلام زن رو زندانی پشت پرده‌ها کرده!

حالا بریم سراغ قلب تپنده قوانین حریم توی قرآن، یعنی آیه‌های ۲۷ تا ۳۱ سوره مبارکه نور.

خیلی‌ها بی‌مقدمه می‌پرن سر آیه ۳۱، ولی شهید مطهری نشون میدن قرآن چقدر باظرافت کار رو از «استیذان (یعنی اجازه گرفتن قبل از ورود به حریم خونه دیگران)» شروع کرده!

توی آیه‌های ۲۷ تا ۲۹ سوره نور، خداوند به مومن‌ها دستور میدن حق ندارین بی‌خبر و سرزده سرتون رو بندازین پایین و برین توی خونه مردم؛ اول باید اجازه بگیرین و سلام کنین، تازه اگه گفتن الان شرایط مناسب نیست و برگردین، بی‌قهر و ناراحتی برگردین که همون براتون پاکیزه‌تره!

البته بلافاصله توی آیه ۲۹ حساب مکان‌های عمومی و غیرمسکونی مثل مهمون‌خونه‌ها، کاروان‌سراها و بازارها رو جدا می‌کنن تا نشون بدن اون سخت‌گیری برای حفظ آرامش و حریم خصوصی داخل خونه‌هاست، نه بستن راه معامله و کار اجتماعی.

بعد از چیدن این حصار امن برای حریم خصوصی خونه، آیه ۳۰ و ۳۱ سوره نور وارد میدان می‌شن و جالبه که قرآن دستور اول رو نه به زن‌ها، بلکه اول از همه به مردها می‌ده!

توی آیه ۳۰، خداوند به پیامبر اکرم (ص) می‌فرماین به مردهای باایمان بگو چشم‌هاشون رو پایین بندازن و پاکدامن باشن، چون خدا از ریزترین کارهاشون آگاه و باخبره.

اینجا استاد شهید مطهری مثل یک استاد ادبیات دقیق، دست می‌ذارن روی فرق دوتا کلمه کلیدی توی این آیه؛ فرق بین «غَضّ» و «غَمض» و فرق بین «عَین» و «بَصَر».

کلمه «عَین» یعنی خود حدقه و عضو چشم، اما «بَصَر» یعنی نگاه‌کردن و خیره شدن؛ و فعل «غَمض» یعنی کامل بستن چشم و روی هم گذاشتن پلک‌ها، اما «غَضّ» یعنی کم‌کردن، کوتاه‌کردن و پایین انداختن نگاه!

نگاه کن قرآن با چه هوشیاری کلمات رو چیده؛ نفرموده «چشم‌هاتون رو ببندین (غَمض عین)» تا توی خیابون سر و کله‌تون بخوره به در و دیوار!

فرموده «نگاهتون رو کم کنین و از چشم‌چرانی بدزدین (غض بصر)»؛ یعنی وقتی توی خیابون و محل کار با نامحرم روبه‌رو می‌شی، خیره نشو و دلت رو دنبال نگاه هوس‌آلود نفرست.

بلافاصله توی آیه ۳۱ همین دستور به خانم‌های مومن داده می‌شه و بعد دوتا قانون محوری پوشش اعلام می‌گرده.

قانون اول: زن‌های باایمان نباید «زینت‌های» خودشون رو آشکار کنن؛ چه زینت‌های طبیعی مثل موها، گردن، سینه، بازو و ساق پا و چه زینت‌های مصنوعی مثل گردن‌بند، گوشواره، النگو و خلخال، وقتی روی اندام قرار گرفتن.

اما وسط همین فرمان یه استثنای بزرگ و طلایی میاد که کلید حیات اجتماعی زن مسلمانه: «إلا ما ظهر منها (یعنی مگر اون مقداری که به طور طبیعی و عادی توی زندگی آشکار و بیرونه)».

قبل از اینکه ببینیم معصومین (ع) این استثنا رو چطور معنا کردن، قانون دوم همین آیه رو ببین: «و لیضربن بخمرهن علی جیوبهن».

«خُمار» توی عربی همون روسری و مقنعه بلنده و «جُیوب» جمع جَیب، یعنی یقه و چاک گریبان پیراهن.

یادت هست توی فصل اول دیدیم زن‌های عصر جاهلیت روسریشون رو از پشت گوش رد می‌کردن و می‌نداختن پشت کمر تا تمام گردن، گوش‌ها، گردن‌بند و بالای سینه جلوی چشم مردها پیدا باشه؟

قرآن مستقیم همون رسم غلط رو نشونه گرفت و دستور داد لبه‌های روسری و مقنعه رو بندازین روی یقه و گریبانتون تا زیر گلو، گردن و سینه کاملا پوشیده بمونه.

توی ادامه آیه ۳۱، قرآن خیلی شفاف فهرست دوازده گروه «محارم» رو می‌شمره که زن توی خونه و فامیل مجبور نیست جلوی اون‌ها خودش رو بپوشونه؛ شوهر، پدر، پدرشوهر، پسرها، پسرهای شوهر، برادرها، برادرزاده‌ها، خواهرزاده‌ها، زن‌های هم‌کیش، خدمتگزارهای خانه‌زاد، مردهای زمین‌گیر و بی‌شهوتی که اصلا کشش جنسی ندارن و بچه‌های کوچیکی که هنوز درک و حس مسائل جنسی توی وجودشون بیدار نشده.

یه نکته فوق‌العاده ظریف رو شهید مطهری توی همین لیست محارم نشون میدن که نشونه هندسه دقیق الهیه: دقت کردی اسم دایی و عمو توی آیه نیست اما برادرزاده و خواهرزاده هست؟!

به خاطر اینکه نسبت از هر دو طرف یکسانه؛ پس دایی و عموی خونی هم محرم حساب می‌شن، اما شوهرخاله و شوهرعمه و زن‌عمو و زن‌دایی و پسرعمو و پسردایی هیچ‌کدوم محرم نیستن!

چرا اسلام روی همین جزئیات انقدر دقیقه؟ برای اینکه توی خونه پدری و رفت‌وآمد با محارم درجه یک، زندگی و محبت خانوادگی راحت بچرخه، اما توی حلقه دوم فامیل که پیوند خونی ندارن یا امکان ازدواج هست، مرزهای ایمنی و احترام کانون خانواده حفظ بمونه.

تازه برای اینکه شکی باقی نمونه که هدف قانون پوشش «مهار کشش جنسی» هست نه تحقیر ذات زن، شهید مطهری دست می‌ذارن روی آیه ۶۰ سوره نور درباره «القواعد من النساء (یعنی خانم‌های خیلی سالخورده و بازنشسته از ازدواج)».

قرآن می‌فرماین خانم‌های پیری که دیگه امید و کشش زناشویی ندارن، اگه چادر و روانداز رویینشون رو بذارن کنار، گناهی مرتکب نشدن؛ به شرط اینکه اهل خودنمایی و زینت نباشن.

این نشون میده به محض اینکه جاذبه و التهاب جنسی به خاطر پیری خوابید، تکلیف سنگین هم سبک می‌شه؛ پس تمام ماجرا مراقبت از سلامت روان و خانواده بوده، نه زندانی کردن زن!

فقه شجاعانه؛ حکم صورت و دست‌ها، نگاه، صدا و زندگی روزمره

یه بیمارستان شلوغ، یک کلاس دانشگاه، یک دادگاه یا یک داروخانه رو مجسم کن؛ یه خانم پزشک داره نبض بیمار رو می‌گیره و رنگ صورتش رو چک می‌کنه، یا یک بانوی تاجر و خریدار توی بازار داره جنس رو با دستش امتحان می‌کنه، یا یک دانشجو پای تخته داره معادله حل می‌کنه.

حالا از خودت بپرس اگه حکم واجب خدا این بود که تمام زن‌ها باید مثل نقاب‌دارهای افراطی، حتی چشم و صورت و انگشت‌های دستشون رو هم زیر پارچه ضخیم بپوشونن و از پشت روزنه کوچیک راه برن، چطور زن می‌تونست رانندگی کنه، طبابت کنه، شهادت بده، معامله کنه و توی زندگی عادی نفس بکشه؟!

استاد شهید مرتضی مطهری توی درخشان‌ترین صفحات بخش پنجم کتاب «مسئله حجاب»، وارد این میدان حساس فقهی می‌شن و میون دوتا جریان تند و کند می‌ایستن.

یه طرف، عده‌ای از سخت‌گیرهای سنتی بودن که پوشوندن صورت با روبند و نقاب رو واجب می‌دونستن و عملا زن رو در خونه زمین‌گیر می‌کردن.

طرف دیگه، موج تجددزدگی بود که به بهانه سخت‌گیری اون گروه، می‌خواست کل پوشش اسلامی رو بریزه دور و برهنگی رو جایگزین کنه.

شهید مطهری با شجاعت یک مجتهد آگاه، ورق‌های کتاب‌های اصیل حدیث مثل «کافی» و «وسایل‌الشیعه» رو باز می‌کنن تا جواب روشن قرآن کریم و اهل‌بیت (ع) رو درباره اون استثنای حیاتی «إلا ما ظهر منها» بذارن کف دست همه.

اولین سند قطعی فقهی، حدیث معتبر و صحیح فُضیل بن یَسار از شاگردهای نزدیک امام جعفر صادق (ع) هست.

فُضیل از امام صادق (ع) پرسید: فدای شما بشم، آیا مچ تا آرنج و ساعد زن هم جزء اون زینت‌هاییه که قرآن فرموده باید پوشیده بمونه؟

امام جعفر صادق (ع) بی‌هیچ ابهامی فرمودن: بله، هر چی زیر روسری هست زینته و بخش پایین‌تر از جای دست‌بند و النگو هم باید پوشیده بمونه، «مگر گردی صورت و دو دست تا مچ (إلا الوجه و الکفین)».

دومین سند محکم، روایت معتبر مَسعده بن زیاد باز هم از امام صادق (ع) هست که وقتی درباره استثنای آیه سوال کرد، حضرت صریح فرمودن: منظور، چهره و دو دست تا مفصل مچ هست.

سومین شاهد تاریخی هم روایت معروف بانو اسماء بنت ابی‌بکر در خونه پیامبر اکرم (ص) هست؛ وقتی بانو اسماء با لباسی نازک وارد شدن، پیامبر اکرم (ص) با ناراحتی صورت مبارکشون رو چرخوندن و فرمودن: وقتی دختر به سن تکلیف رسید، درست نیست جایی از بدنش دیده بشه «جز این و این»؛ و حضرت اشاره فرمودن به گردی صورت مبارک و دو دستشون تا مچ!

با همین مدارک روشن و ده‌ها شاهد روایی دیگه، استاد شهید مطهری فتوای قاطع خودشون رو اعلام می‌کنن: پوشاندن گردی صورت (از خط رویش مو روی پیشانی تا زیر چانه و بین دو گوش) و دو دست از نوک انگشتان تا مچ بر زن مسلمان واجب نیست.

البته شهید مطهری دو تا شرط اخلاقی مهم رو فراموش نمی‌کنن؛ اول اینکه صورت و دست‌ها نباید با آرایش‌های تند و تحریک‌آمیز زینت شده باشن و دوم اینکه قصد خودنمایی و فتنه‌انگیزی توی کار نباشه.

تازه شهید مطهری یه نکته خیلی دقیق هم درباره فرق «ستر در نماز» و «ستر جلوی نامحرم» اضافه می‌کنن.

می‌فرماین توی نماز، زن حتی جلوی نامحرم نباشه هم باید بدنش رو بپوشونه جز صورت و دست‌ها تا مچ و حتی روی پاها در نماز استثنا شده؛ اما توی کوچه و بازار جلوی نامحرم، باید کل بدن و پاها با جوراب یا لباس بلند پوشیده بمونه و فقط همون گردی صورت و کفین استثناست.

بعد هم روی این دلیل عقلی تکیه می‌کنن که شریعت اسلام «سمحه و سهله (یعنی دین آسانی و رحمت)» هست و قرآن صریح فرموده «و ما جعل علیکم فی الدین من حرج (توی دین هیچ سختی طاقت‌فرسایی براتون نذاشتیم)».

اگه روبند و نقاب واجب بود، زن موقع خرید و فروش، شهادت در محکمه، درمان مریض، رانندگی و زندگی روزمره دچار عُسر و حَرَج (سختی فلج‌کننده) می‌شد.

اما بحث پوشش توی قرآن همین‌جا تموم نمی‌شه؛ استاد مطهری میرن سراغ آیه ۵۹ سوره احزاب که به «آیه جِلباب» معروفه.

توی این آیه خداوند به پیامبر اکرم (ص) می‌فرماین به همسرانت، دخترانت و زن‌های مومنین بگو جِلباب‌هاشون رو به خودشون نزدیک کنن و بپوشونن؛ این کار باعث می‌شه به پاکدامنی شناخته بشن و از طرف اراذل و اوباش آزار نبینن.

«جِلباب» چیه؟ لباسی بلند، گشاد و سرتاسری که از روسری بزرگ‌تره و روی لباس‌های خونه پوشیده می‌شه؛ درست مثل چادر یا بالاپوش بلند و پوشیده توی فرهنگ ما.

و «یُدنین» یعنی لباس رو آزاد و ولو توی باد ول نکنن، بلکه با وقار جمعش کنن دور اندامشون.

شأن نزول و داستان اجتماعی این آیه توی مدینه چقدر ملموسه؛ توی کوچه‌های تاریک مدینه که هنوز چراغ برق نبود، زن‌ها شب‌ها برای کارهای ضروری یا مسجد می‌رفتن بیرون و جوان‌های هرزه و منافق گوشه کوچه‌ها کمین می‌کردن و به کنیزهای بدحجاب متلک می‌پروندن.

خداوند با این دستور، به زن مومن یه «تابلوی افتخار و سپر امنیت» دادن؛ چادر و جلباب باوقار یه زن توی خیابون بی‌کلمه فریاد می‌زد که من انسان آزاد و عفیفم، نه کالای خیابونی!

پس مزاحم‌ها با دیدن اون وقار حساب کار خودشون رو می‌کردن و جرات متلک انداختن و آزار پیدا نمی‌کردن!

اینجا استاد شهید مطهری می‌رسن به دوتا سوال خیلی پرکاربرد و امروزی فقهی: «حکم نگاه» و «حکم صدای زن (صوت)»!

درباره نگاه، فقه ما میون دوتا چیز خط قرمز پررنگ می‌کشه: اول «نگاه ریبه و تلذذ (نگاه با لذت جنسی و هوس)» که به اجماع همه علما حرام قطعه؛ حتی اگه مرد به یه پسر یا مرد دیگه یا به دست و صورت زن با قصد لذت نگاه کنه!

اما دوم «نگاه عادی و بدون قصد لذت»؛ در محیط دادگاه، بیمارستان، کلاس درس، مغازه و همکاری روزمره، نگاه معمولی به گردی صورت و دست‌های زن نامحرم هیچ اشکالی نداره وگرنه کل چرخ جامعه و قضاوت و پزشکی می‌خوابید.

اما درباره «صدای زن (صوت)» چطور؟ متاسفانه بعضی‌ها از روی سخت‌گیری بی‌دلیل مدعی شده بودن صدای زن اصلا عورته و نباید به گوش نامحرم برسه!

استاد شهید مطهری این پندار رو باطل می‌دونن و می‌فرماین صدای عادی زن توی حرف‌زدن، سوال‌کردن، درس‌دادن و معامله، هیچ حرمتی نداره؛ چرا که امامان معصوم (ع) و حضرت فاطمه زهرا (س) و زن‌های صحابه بارها توی مسجد و بازار با مردها گفتگو می‌کردن.

فقط توی آیه ۳۲ سوره احزاب یه مرز روانی گذاشته شده: «فلا تخضعن بالقول»؛ یعنی با صدای نازک، عشوه‌آمیز، کش‌دار و هوس‌انگیز حرف نزنین که دلی که بیماره به طمع بیفته، بلکه محکم، واضح، جدی و باوقار صحبت کنین (و قلن قولا معروفا)!

حتی درباره دست‌دادن با نامحرم (مصافحه) هم همین توازن حاکمه؛ تعامل فکری، علمی، اقتصادی و کلامی باوقار کاملا بازه، در حالی که تماس بدنی و لمس نامحرم برای حفظ مرز حیا و آرامش روان ممنوع نگه داشته شده.

بانوان خط‌شکن صدر اسلام و نقشه شهید مطهری برای دو خطر امروز

در چوبی مسجد بزرگ مدینه رو توی اون روزهای سنگین بعد از رحلت پیامبر اکرم (ص) پیش چشمات بیار؛ فضا پر از بهت و سکوت تلخه، خلیفه اول و سران مهاجران و انصار نشستن و حق فدک و خط امامت کنار گذاشته شده.

در مسجد باز می‌شه؛ گروهی از بانوان بنی‌هاشم با چادرهای بلند و قدم‌های استوار میان داخل، طوری که دامن لباس‌هاشون زمین رو جارو می‌کنه و هیمنه‌شون نفس‌ها رو بند میاره.

وسط این جمع، سرور بانوان دو عالم حضرت فاطمه زهرا (س) وارد می‌شن؛ پرده‌ای براشون می‌زنن تا حریم حفظ بشه و همون لحظه از پشت همون پوشش و وقار بی‌نظیر، صدایی رساتر از شمشیر ذوالفقار بلند می‌شه و «خطبه تاریخی فدکیه» تمام پایه‌های حکومت رو به لرزه درمیاره!

استاد شهید مرتضی مطهری توی ایستگاه پایانی کتاب «مسئله حجاب»، به این برگ‌های طلایی تاریخ تکیه می‌زنن تا تهمت خانه‌نشین بودن زن مسلمان رو برای همیشه بسوزونن.

اگه کسی خیال کرده حیا و چادر یعنی کنج خونه نشستن و سکوت کردن در برابر ظلم، نگاه کنه به زندگی همین بزرگوارانی که معمار حیای اسلام بودن!

توی بحبوحه خونین جنگ احد، وقتی خبر زخمی شدن پیامبر اکرم (ص) پیچید، حضرت فاطمه زهرا (س) همراه بانوان مومن پا گذاشتن توی میدون جهاد؛ خون رو از پیشانی شکسته پدر شستن، حصیر سوخته رو روی زخم گذاشتن تا خون بند بیاد و زخم‌های امیرالمؤمنین علی (ع) رو پانسمان کردن.

چند دهه بعد، وقتی فاجعه عاشورا تموم شد و دشمن خیال کرد صدای حق برای همیشه خفه شده، این پرچم افتاد دست عقیله بنی‌هاشم حضرت زینب کبری (س).

دختر امیرالمؤمنین علی (ع) و حضرت فاطمه زهرا (س)، با وجود اسارت و داغ برادر، توی کاخ کوفه توی چشمای ابن‌زیاد خون‌خوار زل زدن و رسواش کردن و توی دربار شام یزید سرمست از غرور رو با خطبه‌ای کوبنده زیر خاک مذلت نشوندن؛ در حالی که حتی توی سخت‌ترین لحظات اسارت، لحظه‌ای از وقار پوشش و عفافشون کوتاه نیومدن.

در کنار این قله‌های درخشان، نگاه کن به نقش صدها بانوی مسلمان در صدر اسلام؛ زن‌ها مستقل از شوهرها و پدرهاشون اومدن پای دست‌بوسی و «بیعت سیاسی» با پیامبر اکرم (ص) ایستادن و رای مستقل دادن.

توی هجرت پرخطر به حبشه و بعدش به مدینه دوشادوش مردها جلای وطن کردن، توی جبهه‌ها به رزمنده‌ها آب و غذا رسوندن و زخمی‌ها رو مداوا کردن، توی بازار تجارت حلال راه انداختن و توی صف‌های پشت سر رسول خدا (ص) نماز جمعه و جماعت خوندن.

تازه شهید مطهری توی همین صفحات پایانی و در سخنرانی‌های تکمیلیشون درباره نقش زنان توی جامعه معاصر، یه هشدار روشن می‌دن که کل پازل کتاب رو کامل می‌کنه:

بانویی که با لباس حیا، سواد، تخصص و آگاهی سیاسی پا می‌ذاره توی جامعه، ستون سلامت و پیشرفت یک ملته؛ اما دو تا دشمن کمین کردن تا این نقش تاریخی رو خراب کنن.

خطر اول، «تحجر و قشری‌گری خشک» هست که با سخت‌گیری‌های بی‌سند، واجب‌کردن روبند، تحقیر حضور اجتماعی زن و تبدیل کردن پوشش به قفس تاریک، جوان‌ها رو از اصل دین فراری میده.

خطر دوم، «تجددزدگی و بی‌بندوباری وارداتی» هست که به جای دیدن حقیقت کرامت زن، دست‌های پنهان سرمایه‌داری رو نمی‌بینه و با گول‌خوردن از ویترین مد غرب، آزادی زن رو توی عریان شدن و تبدیل شدن به تابلوی چشم‌چرانی خلاصه می‌کنه!

مسیر واقعی و نجات‌بخش شهید مطهری توی هیچ‌کدوم از این دو چاه نمی‌افته؛ اسلام نه زن رو توی پستوی تاریک قفل می‌کنه و نه می‌فرستتش وسط بازار هوس‌بازها تا ارزون مصرف بشه.

حجاب اسلامی به روایت شهید مطهری، یونیفرم شرافت یک بانوی عاقل، عالم، فعال و باکرامته که می‌خواد دنیا رو با ذهن و اخلاقش فتح کنه، نه با برهنگی تنش.

حرف اصلی کتاب

پیام ماندگار و بی‌پرده کتاب «مسئله حجاب» اثر استاد شهید مرتضی مطهری اینه که حجاب در اسلام هرگز زندان برای حبس کردن زن و کوتاه‌کردن دستش از علم، سیاست و کار نیست؛ بلکه دقیق‌ترین طراحی اخلاقی و روانی برای جدا کردن «قلمرو عشق و لذت توی خونه» از «قلمرو کار و عقل و پیشرفت توی خیابون» هست.

وقتی حریم پوشش توی جامعه رعایت بشه، چشم و اعصاب آدم‌ها زیر بمباران تحریک‌های دائمی نمی‌سوزه، کانون خانواده توی امنیت و وفاداری گرم می‌مونه، تمرکز دانشگاه و محیط کار بالا می‌ره و زن به جای اینکه تبدیل بشه به کالای رایگان نگاه‌های هوس‌آلود و ویترین مد، مثل یک گوهر دست‌نیافتنی فقط با عقل، شخصیت و لیاقتش شناخته می‌شه.