مقدمه
یه تصور قدیمی توی ذهن خیلی‌هامون هست:
اگه بخوای آدم معنوی‌تری بشی، باید یه مقدار از زندگی واقعی فاصله بگیری.
کمتر دنبال پول باشی، کمتر وارد سیاست و قدرت بشی، کمتر درگیر رقابت و دنیا باشی.
بیشتر خلوت کنی، بیشتر عبادت کنی، انگار هرچه به خدا نزدیک‌تر می‌شی، باید از زمین دورتر بشی.
ولی بعد با امام علی (ع) روبه‌رو می‌شی و این تصویر به‌هم می‌ریزه.
چون با انسانی طرفی که عمیق‌ترین حرف‌ها رو درباره‌ی خدا می‌زنه، اما خودش وسط جامعه زندگی می‌کنه، حکومت می‌کنه، با پول و بیت‌المال سروکار داره، فرماندار عزل و نصب می‌کنه، وارد جنگ می‌شه، درباره‌ی مالیات و حقوق مردم تصمیم می‌گیره و همزمان، همون آدم وقتی از دنیا حرف می‌زنه، انگار هیچ‌کدوم از این چیزها نتونستن صاحبش بشن.
اینجاست که یه سوال عجیب شکل می‌گیره:
چطور می‌شه وسط قدرت بود، ولی قدرت‌پرست نشد؟
چطور می‌شه پول در اختیارت باشه، ولی بنده‌ی پول نشی؟
چطور می‌شه حکومت کنی، ولی حکومت رو مال خودت ندونی؟
چطور می‌شه با دنیا درگیر باشی، ولی دنیا تمام هویتت رو نبلعه؟
و شاید سخت‌تر از همه:
چطور می‌شه همزمان آدمِ خدا بود و آدمِ زندگی؟
نهج‌البلاغه برای شهید مطهری جذابه، چون جواب این سوال‌ها رو فقط در قالب نصیحت نمی‌ده، یه انسان واقعی رو جلوی ما می‌ذاره.
امام علی (ع) درباره‌ی زهد حرف می‌زنن، در حالی که از جامعه فرار نکردن؛ درباره‌ی بی‌ارزشی قدرت حرف می‌زنن، در حالی که خودشون حاکمن؛ از دنیا برحذر می‌دارن، ولی دنیا رو رها نمی‌کنن؛ از عبادت می‌گن، ولی عبادتشون به کناره‌گیری از مردم ختم نمی‌شه.
انگار مسئله اصلا این نیست که دنیا رو داشته باشی یا نداشته باشی؛ مسئله اینه که: دنیا دست تو باشه، یا تو دست دنیا.
و از همین‌جا، «سیری در نهج‌البلاغه» تبدیل می‌شه به چیزی فراتر از یه کتاب درباره‌ی سخنان امام علی (ع).
شهید مطهری دارن دنبال پاسخ یه سوال خیلی امروزی می‌گردن:
آیا می‌شه وارد زندگی شد، قدرت داشت، پول داشت، مسئولیت داشت، با سیاست و جامعه درگیر شد، و با این حال خودت رو گم نکرد؟
برای پیدا کردن جواب، سراغ دنیاهای مختلف نهج‌البلاغه می‌رن؛ از خداشناسی و عبادت گرفته تا حکومت، عدالت، تقوا، زهد و رابطه‌ی انسان با دنیا.
اما همه‌ی این بحث‌ها در نهایت به یه مسئله برمی‌گردن: چطور در جهان زندگی کنیم، بدون اینکه جهان صاحب ما بشه؟
چرا «سیری» در نهج‌البلاغه؟
اسم کتاب خیلی دقیق انتخاب شده؛ استاد مطهری نمی‌گن: «شرح نهج‌البلاغه»، می‌گن: «سیری در نهج‌البلاغه».
۱ از ۳۹