اگر خدا انسان رو با عقل و اختیار آفریده، چرا باز هم پیامبر لازم بوده؟ عقل نمی‌تونست به‌تنهایی راه زندگی رو پیدا کنه؟ و اگر کسی گفت «من پیام خدا رو آوردم»، از کجا باید فرقش رو با یه نابغه، مصلح اجتماعی یا مدعی دروغین فهمید؟ «وحی و نبوت» از همین سؤال‌ها جلو می‌ره و نشون می‌ده بحث نبوت فقط درباره اتفاقی در گذشته نیست؛ درباره اینه که انسان برای پیدا کردن راه، چه ابزارهایی داره و وحی کجای این مسیر قرار می‌گیره.
این کتاب جلد سوم از مجموعه‌ای با عنوان «مقدمه‌ای بر جهان‌بینی اسلامی» محسوب می‌شه. استاد شهید مرتضی مطهری در اون از هدایت موجودات و نیاز انسان به وحی شروع می‌کنن، بعد سراغ ویژگی‌های پیامبران، نقش تاریخی اون‌ها، هدف بعثت، علت تجدید نبوت‌ها، خاتمیت، معجزه، قرآن، ویژگی‌های اسلام و در پایان سیره پیامبر اکرم(ص) می‌رن. مسیر کتاب کم‌کم روشن می‌کنه که چرا در نگاه اسلامی عقل، وحی، اخلاق و زندگی اجتماعی قرار نیست از هم جدا باشن.
چرا انسان در کنار عقل به هدایت وحیانی نیاز پیدا می‌کنه؟
استاد مطهری بحث رو با «هدایت عامه» شروع می‌کنن؛ یعنی این ایده که موجودات جهان بی‌جهت و رها نیستن و هرکدوم متناسب با ساختمان خودشون راهی برای ادامه مسیر دارن. گیاه سازوکاری برای رشد داره، حیوان بخش بزرگی از زندگی خودش رو با غریزه پیش می‌بره و انسان هم از توانایی‌هایی مثل حس، تجربه و عقل برخورداره.
اما زندگی انسان از همون جایی پیچیده می‌شه که انتخاب آگاهانه وارد ماجرا می‌شه. آدم فقط نمی‌خواد زنده بمونه؛ باید درباره درست و غلط، حق و مسئولیت، رابطه با دیگران، آینده، عدالت، مرگ و معنای زندگی تصمیم بگیره. خیلی از این سؤال‌ها با غریزه جواب داده نمی‌شن و بعضی‌هاشون هم فقط با تجربه حسی قابل حل نیستن.
عقل در این میان جایگاه اساسی داره. انسان بدون عقل حتی نمی‌تونه اصل ادعای پیامبر رو بررسی کنه. اما عقل انسانی محدود هم هست: همه واقعیت رو در اختیار نداره، ممکنه تحت تاثیر منفعت و تعصب قرار بگیره و درباره بعضی حقیقت‌ها، مخصوصا چیزهایی که بیرون از تجربه مستقیم انسان قرار دارن، راه دسترسی مستقیمی نداشته باشه.
پس وحی قرار نیست عقل رو کنار بزنه. اتفاقا عقل باید پیام رو بشنوه، مدعی پیامبری رو بسنجه و بعد آگاهانه تصمیم بگیره. نبوت در این تصویر، راهنمایی اضافه‌ایه که افق انسان رو گسترده‌تر می‌کنه؛ راه رو نشون می‌ده، اما انتخاب کردن رو از انسان نمی‌گیره.
۱ از ۱۸