فرض کن یه نوزاد رو از لحظه‌ای که به دنیا میاد، از تمام جامعه جدا کنیم.
هیچ‌کس بهش نگه دروغ بده، عدالت خوبه، دانستن ارزش داره، زیبایی مهمه، خدا وجود داره، باید بقیه رو دوست داشته باشی، یا بعضی کارها «درست» و بعضی «غلط»ن.
حالا این بچه بزرگ می‌شه.
سوال اینه:
اگه هیچ‌کس این چیزها رو بهش یاد نده، آیا چیزی از اون‌ها باز هم درونش شکل می‌گیره؟
مثلا آیا خودش میل پیدا می‌کنه حقیقت رو بفهمه؟ یا فقط چیزهایی رو یاد می‌گیره که به درد زنده موندنش می‌خورن؟
اگه کسی بدون اینکه سودی براش داشته باشه بهش خوبی کنه، آیا درون خودش حس می‌کنه باید خوبی رو با خوبی جواب بده؟
وقتی با یه منظره‌ی زیبا روبه‌رو می‌شه، آیا زیبایی براش معنایی داره؟
آیا می‌تونه چیزی رو فقط به خاطر اینکه «حقه» انتخاب کنه، حتی وقتی به ضررش تموم می‌شه؟
و عجیب‌تر از همه:
آیا ممکنه انسان قبل از اینکه کسی درباره‌ی خدا باهاش حرف بزنه، به شکلی از درون خودش به سمت چیزی فراتر از خودش کشیده بشه؟
جواب این سوال‌ها خیلی بیشتر از یه بحث فلسفی ساده اهمیت داره.
چون اگه جواب «نه» باشه، یه تصویر خاص از انسان داریم.
انسان هنگام تولد تقریبا یه صفحه‌ی سفیده. جامعه روش می‌نویسه. خانواده، فرهنگ، مدرسه، اقتصاد و تاریخ، هر چیزی که بعدا اسمش رو می‌ذاریم اخلاق، حقیقت، عدالت، دین، زیبایی، عشق و حتی «انسانیت»، در نهایت محصول چیزهاییه که از بیرون وارد ما شدن.
در این تصویر، اگه جامعه عوض بشه، ارزش‌های انسان هم می‌تونن از ریشه عوض بشن.
اما اگه جواب «بله» باشه، داستان کاملا فرق می‌کنه.
یعنی انسان وقتی متولد می‌شه، هرچند اطلاعات آماده‌ای درباره‌ی جهان نداره، ولی کاملا خالی هم نیست. یه ساختار خاص با خودش آورده. یه‌سری ظرفیت‌ها، جهت‌ها و استعدادها؛ چیزهایی که جامعه می‌تونه پرورش‌شون بده، سرکوب‌شون کنه یا منحرف‌شون کنه، ولی لزوما از صفر خلق‌شون نکرده.
اینجاست که شهید مطهری سراغ کلمه‌ای می‌رن که کل کتاب حول اون ساخته شده:
فطرت.
اما فطرت دقیقا یعنی چی؟
یعنی انسان از لحظه‌ی تولد یه‌سری عقاید آماده توی ذهنش داره؟ مثلا یه نوزاد می‌دونه خدا وجود داره؟ نه.
یعنی انسان مثل حیوان یه‌سری غرایز داره؟ باز هم نه، یا حداقل کل حرف این نیست.
استاد مطهری میان سه چیز فرق می‌ذارن: طبیعت، غریزه و فطرت.
۱ از ۳۵