فرض کن پیامبر اکرم (ص) امروز در جامعه حضور داشتن. اگه درباره‌ی یه مسئله‌ی دینی اختلاف می‌کردیم، سراغ چه کسی می‌رفتیم؟ جواب روشن بود: خود پیامبر. اگه دو برداشت متفاوت از قرآن وجود داشت، از ایشون می‌پرسیدیم. اگه نمی‌دونستیم یه حکم دینی دقیقا چطور باید فهمیده بشه، باز هم مرجع نهایی ایشون بودن. جامعه هم برای جنگ و صلح، قضاوت و اداره‌ی امور، یه رهبر مشخص داشت.
اما بعد از رحلت پیامبر چه اتفاقی افتاد؟ قطعا نبوت تموم شد؛ دیگه کسی شریعت تازه‌ای نمیاره و وحی تشریعی جدیدی در کار نیست. ولی آیا همه‌ی نقش‌های پیامبر هم یک‌باره از بین رفت؟ جامعه دیگه به رهبری احتیاج نداشت؟ دین دیگه نیازی به مرجعی برای توضیح درست خودش نداشت؟ اختلاف در فهم قرآن و سنت دیگه ممکن نبود؟
اینجاست که مسئله‌ی امامت شروع می‌شه. اما شهید مطهری می‌گن یکی از دلایل بدفهمیده شدن این بحث اینه که خیلی وقت‌ها امامت رو فقط به معنی «چه کسی بعد از پیامبر حکومت کنه؟» می‌گیریم. در اون صورت، همه‌چیز تبدیل می‌شه به یه اختلاف سیاسی تاریخی: علی (ع) یا ابوبکر؟ نص یا شورا؟
در حالی که در نگاه شیعه، حکومت فقط یکی از شئون امامته. سوال بزرگ‌تر اینه: بعد از پایان نبوت، هدایت دینی از چه مسیری ادامه پیدا می‌کنه؟ چه کسی مرجع معتبر فهم دین می‌شه؟ و آیا امام فقط یه رهبر سیاسی و عالم دینیه، یا در نگاه شیعه جایگاه معنوی عمیق‌تری هم داره؟
این تغییر سوال، تقریبا تمام کتاب رو عوض می‌کنه.
اختلاف فکری، بدون دشمنی
وحدت، به معنی بی‌موضوع کردن امامت نیست
پیشگفتار کتاب از یه تعادل دفاع می‌کنه: مشترکات اسلامی اون‌قدر زیاده که نزاع فرقه‌ای و دشمنی توجیه نداره، ولی این واقعیت نباید با پاک کردن اختلاف‌های کلامی اشتباه گرفته بشه.
بحث علمی وقتی سالمه که طرف مقابل رو اول درست تعریف کنه، اسناد رو منصفانه بسنجه و نتیجه رو از پیش تحمیل نکنه. همین روش برای کتابی درباره‌ی یکی از حساس‌ترین اختلاف‌های تاریخ اسلام ضروریه.
استاد مطهری پیش از ورود به استدلال‌های کلامی، یه نکته‌ی روش‌شناختی مهم رو مطرح می‌کنند. بحث امامت نباید تبدیل به بازسازی دعوای چهارده قرن پیش بشه. شیعه و اهل سنت اختلاف واقعی دارن، ولی اشتراک‌های بسیار بزرگی هم دارن؛ توحید، نبوت، قرآن، قبله، بخش عظیمی از احکام و یه تاریخ و فرهنگ گسترده‌ی مشترک.
۱ از ۲۱