فرض کن هیچ‌کس نتونه بهت دستور بده.
شغلت رو خودت انتخاب کنی.
با هرکسی خواستی رابطه داشته باشی.
هرجا خواستی بری.
هرچی خواستی بخری.
هر حرفی خواستی بزنی.
کسی هم نتونه جلوت رو بگیره.
آزادی؟
ظاهرا بله.
اما حالا یه چیز دیگه رو امتحان کن.
گوشیت رو بذار کنار و به خودت بگو:
«تا یه ساعت سراغش نمی‌رم.»
ده دقیقه بعد دستت می‌ره سمتش.
تصمیم می‌گیری امشب عصبانی نشی، ولی یه جمله کافیه تا کنترلت رو از دست بدی.
می‌گی از فردا فلان عادت رو ترک می‌کنم.
فردا میاد و دوباره انجامش می‌دی.
می‌دونی یه رابطه داره تحقیرت می‌کنه، ولی نمی‌تونی ازش بیرون بیای.
می‌دونی یه کار خلاف اصولته، ولی پولش اون‌قدر خوبه که قبولش می‌کنی.
می‌خوای حرف درست رو بزنی، ولی ترس از قضاوت بقیه نمی‌ذاره.
می‌خوای «نه» بگی، ولی نیاز به تایید دیگران قوی‌تره.
اینجا دیگه کسی از بیرون زندانیت نکرده.
پس این زنجیر دست کیه؟
شهید مطهری «آزادی معنوی» رو دقیقا از همین شکاف شروع می‌کنند.
ما قرن‌ها برای آزادی از پادشاه، استعمار، استبداد، تبعیض و بردگی جنگیدیم.
و درست هم کردیم.
انسان نباید برده‌ی انسان دیگه باشه.
اما یه نوع بردگی هست که عجیب‌تره:
ممکنه ارباب و برده، هر دو داخل یک نفر زندگی کنن.
یه بخش از وجودت تصمیم بگیره.
یه بخش دیگه مجبورش کنه عقب‌نشینی کنه.
عقلت یه چیز بگه.
شهوتت یه چیز دیگه.
وجدانت یه طرف بکشه.
پولت یه طرف دیگه.
می‌دونی چی درسته، ولی نمی‌تونی انجامش بدی.
می‌دونی چی غلطه، ولی نمی‌تونی انجامش ندی.
اون‌وقت چه فرقی می‌کنه که کلید زندانت دست یه آدم دیگه باشه یا دست خشم، شهوت، حرص، ترس و عادت خودت؟
اینجاست که استاد مطهری سوال سخت‌تری از آزادی سیاسی و اجتماعی مطرح می‌کنند:
اگه از همه آزاد باشی، ولی از خودت آزاد نباشی، واقعا آزادی؟
و شاید عجیب‌ترین ادعای کتاب همینه:
انسان برای اینکه آزاد بشه، باید اول یاد بگیره به خودش «نه» بگه.
در نگاه اول تناقضه.
مگه آزادی یعنی انجام دادن چیزی که می‌خوام؟
شهید مطهری می‌گن اول باید معلوم کنیم:
کدوم «من» می‌خواد؟
چون شاید چیزی که امروز اسمش رو «خواست خودم» گذاشتی، اصلا خواست عمیق‌ترین بخش وجودت نباشه.
شاید فقط صدای بلندترِ یکی از برده‌دارهای درونته.
و «آزادی معنوی» قراره همین زندان پنهان رو نشونت بده.
کتابی درباره‌ی آزادی، اما نه اون آزادی‌ای که معمولا درباره‌ش حرف می‌زنیم
چرا اسم کتاب «آزادی معنوی»ه، نه فقط «خودکنترلی»؟
۱ از ۳۳